مدیرکل دفتر آموزش دوره دوم متوسطه نظری وزارت آموزش‌وپرورش با تأکید بر ضرورت تحول در نقش رسانه‌های آموزشی گفت: مجلات رشد می‌توانند با شناخت دقیق مخاطبان، پیوند با برنامه‌های آموزشی و گسترش مشارکت معلمان و دانش‌آموزان، به بخشی مؤثر از زیست‌بوم یادگیری تبدیل شوند.
به گزارش واحد خبر و رسانه دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، دکتر ابراهیم رفیعی، مدیرکل دفتر آموزش دوره دوم متوسطه نظری وزارت آموزش‌وپرورش، در بیست‌وسومین نشست معاونان و نمایندگان مجلات رشد در مشهد مقدس، با طرح این پرسش که «اصلاً ما برای چه مجله چاپ می‌کنیم؟» اظهار کرد: نظام تعلیم‌وتربیت در جهان دستخوش تغییرات اساسی شده و دیگر نمی‌توان آموزش و یادگیری را صرفاً به معلم، کتاب درسی یا کلاس درس محدود کرد؛ بلکه باید تنوع و تکثر منابع یادگیری را به رسمیت شناخت.
وی افزود: یادگیری امروز فرایندی چندمنبعی، شبکه‌ای و به‌هم‌پیوسته است که در خانه، مدرسه، خانواده، جامعه، مراکز علمی و رسانه‌های آموزشی شکل می‌گیرد. مجلات رشد به‌عنوان رسانه‌های آموزشی و تربیتی می‌توانند میان این ظرفیت‌ها ارتباط برقرار کنند و زمینه یادگیری فراتر از چارچوب رسمی کلاس درس را فراهم آورند.
چهار کارکرد اصلی مجلات رشد در نظام یادگیری
رفیعی با اشاره به انتظارات از رسانه‌های آموزشی، چهار کارکرد اصلی برای مجلات رشد برشمرد و گفت: نخستین کارکرد، دانش‌زایی از طریق ارائه محتوای علمی معتبر، روزآمد و متناسب با نیاز مخاطب است. دومین کارکرد، برانگیختن تفکر و ایجاد پرسش‌های چالش‌برانگیز است تا دانش‌آموز به جست‌وجو و یادگیری بیشتر ترغیب شود.
وی توسعه مهارت‌هایی همچون تفکر انتقادی، خلاقیت، سواد علمی و رسانه‌ای و حل مسئله را سومین کارکرد این نشریات دانست و افزود: چهارمین کارکرد مجلات رشد، پیوند دانش با زندگی و نشان‌دادن کاربرد آموخته‌ها در زندگی فردی و اجتماعی دانش‌آموزان است.
مدیرکل دفتر آموزش دوره دوم متوسطه نظری تأکید کرد: مجلات رشد نباید تنها انتقال‌دهنده اطلاعات باشند، بلکه باید مخاطب را به تفکر، تجربه و به‌کارگیری آموخته‌ها تشویق کنند.
ضرورت شناخت مخاطبان و ارزیابی اثربخشی مجلات رشد
رفیعی با اشاره به کیفیت علمی محتوای برخی مجلات تخصصی رشد اظهار کرد: در این نشریات مطالب علمی و دانشگاهی ارزشمندی تولید می‌شود، اما گاهی محتوا به دست مخاطب اصلی نمی‌رسد یا مخاطبان از وجود و دسترسی به آن آگاهی کافی ندارند.
وی پیشنهاد کرد برای هر یک از مجلات رشد، نقشه دقیق مخاطبان طراحی شود و نیازها، ویژگی‌ها و شیوه دسترسی گروه‌های مختلف مخاطب مورد بررسی قرار گیرد.
رفیعی با تأکید بر ضرورت پیوند محتوای مجلات با برنامه‌های آموزشی افزود: موفقیت مجلات را نباید صرفاً با شمار نسخه‌های توزیع‌شده سنجید؛ بلکه باید بررسی کرد آیا نشریه به مخاطب هدف رسیده و آیا معلمان و دانش‌آموزان واقعاً از محتوای آن در فرایند یادگیری استفاده می‌کنند یا خیر.
وی همچنین مشارکت مخاطبان در تولید محتوا و ایجاد سازوکار علمی برای دریافت بازخورد را ضروری دانست و گفت: هنگامی که مخاطب احساس کند در تولید یک مجله نقش دارد و آن نشریه متعلق به خود اوست، زمینه افزایش مشارکت، رضایت و ارتباط پایدار با مجله فراهم می‌شود.
پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی؛ بستری برای یادگیری فراتر از کلاس درس
مدیرکل دفتر آموزش دوره دوم متوسطه نظری در بخش دیگری از سخنان خود، به ظرفیت پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی اشاره کرد و گفت: پژوهش‌سراها به‌عنوان مراکز مکمل آموزش، با هدف ترویج فرهنگ پژوهش، استعدادیابی، پرورش خلاقیت، کاربردی‌سازی دانش و تقویت توانمندی‌های علمی دانش‌آموزان فعالیت می‌کنند.
وی با بیان اینکه حدود ۷۰۰ پژوهش‌سرای دانش‌آموزی در کشور وجود دارد، افزود: فعالیت این مراکز محدود به یک دوره تحصیلی نیست و دانش‌آموزان دوره‌های مختلف می‌توانند متناسب با سن و توانایی خود از کارگاه‌های علمی، آزمایشگاه‌ها، آموزش‌های تخصصی، فعالیت‌های پژوهشی و جشنواره‌ها بهره‌مند شوند.
رفیعی با اشاره به برگزاری جشنواره علمی‌پژوهشی پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی اظهار کرد: این جشنواره در ۱۲ محور و نزدیک به ۹۵ محور و گرایش برگزار می‌شود و میزان مشارکت دانش‌آموزان در دوره هفتم نسبت به دوره گذشته افزایش یافته است.
تجربه انتشار مجله «رشد پژوهش‌سرا» با مشارکت استان‌ها
رفیعی با تشریح تجربه انتشار مجله «رشد پژوهش‌سرا» گفت: این نشریه با هدف الگوسازی، معرفی دستاوردهای علمی، تقویت مشارکت دانش‌آموزان و ایجاد شبکه ارتباطی میان فعالان پژوهش‌سراها شکل گرفته است.
وی افزود: تاکنون پنج شماره از این مجله منتشر شده و مجموع فروش آن به حدود ۴۰ هزار نسخه رسیده است. همچنین ۲۲ استان به‌صورت مستقیم در تولید محتوای این نشریه مشارکت دارند.
مدیرکل دفتر آموزش دوره دوم متوسطه نظری با اشاره به همکاری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در تولید فنی این مجله اظهار کرد: تجربه «رشد پژوهش‌سرا» نشان می‌دهد که با مشارکت مخاطبان در تولید محتوا و طراحی شبکه توزیع متناسب با نیاز آنان، می‌توان زمینه استقبال و استفاده مؤثر از نشریات تخصصی را فراهم کرد.
پیشنهاد تدوین برنامه مشترک سالانه و ایجاد بانک ملی سوژه و دستاورد
رفیعی در پایان، بر ضرورت گسترش همکاری‌های سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با بخش‌های مختلف وزارت آموزش‌وپرورش تأکید کرد و گفت: برای عبور از همکاری‌های موردی و دستیابی به همکاری‌های نهادی، باید سه اقدام اساسی شامل تدوین برنامه مشترک سالانه، ایجاد شبکه مشترک علمی و رسانه‌ای و تشکیل بانک ملی سوژه‌ها و دستاوردها در دستور کار قرار گیرد.
وی همچنین پیشنهاد کرد از تجربه موفق مشارکت در تولید مجله «رشد پژوهش‌سرا» برای توسعه مجلات تخصصی مرتبط با گروه‌های آموزشی، از جمله ادبیات فارسی، ریاضی و مدیریت آموزشی استفاده شود.
رفیعی در پایان تأکید کرد: «مجلات رشد در حاشیه نظام یادگیری نیستند؛ می‌توانند در متن یک زیست‌بوم پویا، شبکه‌ای و مشارکت‌محور قرار بگیرند.»
برای مشاهده تصاویر بیست‌وسومین نشست سراسری معاونان و نمایندگان مجلات رشد در مشهد مقدس اینجا را انتخاب کنید.
