در نشست علمی‌پژوهشی «شناسایی نیازها و شایستگی‌های معلمان با رویکرد آینده‌پژوهی» بر ضرورت عبور از الگوهای سنتی تربیت معلم، تقویت شایستگی‌های حرفه‌ای و انسانی و بهره‌گیری مسئولانه از فناوری‌های نوین در نظام تعلیم‌وتربیت تأکید شد.
به گزارش واحد خبر و رسانه دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، نشست ارائه یافته‌های پژوهش «شناسایی نیازها و شایستگی‌های معلمان با رویکرد آینده‌پژوهی» با حضور جمعی از پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه آموزش‌وپرورش، به مدیریت دکتر شهره حسین‌پور، با ارائه دکتر نیره شاه‌محمدی و نظارت دکتر احمد کوهی اصفهانی برگزار شد. همچنین، دکتر فریبرز بیات، از همکاران این طرح پژوهشی، نیز به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت.
در این نشست، ضمن بررسی ویژگی‌ها و توانمندی‌های موردنیاز معلمان برای مواجهه با تحولات آینده، بر ضرورت بازنگری در برنامه‌های تربیت معلم، توسعه یادگیری حرفه‌ای مستمر و استفاده از یافته‌های پژوهشی در سیاست‌گذاری‌های آموزشی تأکید شد.
معلم آینده باید فراتر از دانش تخصصی، توانایی تصمیم‌گیری و نوآوری داشته باشد
دکتر نیره شاه‌محمدی، ارائه‌دهنده پژوهش، با اشاره به تحولات نظام‌های آموزشی و تغییر نقش معلمان در عصر فناوری، بر ضرورت بازنگری در مفهوم شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان و حرکت به سوی الگوهای نوین تربیت معلم تأکید کرد.
وی اظهار کرد: شایستگی معلم تنها به دانش تخصصی و مهارت‌های آموزشی محدود نمی‌شود، بلکه معلم آینده باید از توانایی‌هایی همچون تفکر انتقادی، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری، سواد دیجیتال، انعطاف‌پذیری و تصمیم‌گیری در موقعیت‌های پیچیده آموزشی برخوردار باشد.
شاه‌محمدی با تأکید بر ضرورت گذار از رویکردهای سنتی و دستورالعمل‌محور به الگوهای پویا و آینده‌نگر، گفت: رشد حرفه‌ای معلمان زمانی تحقق می‌یابد که در کنار برخورداری از حمایت‌های ساختاری نظام آموزشی، فرصت تجربه، بازاندیشی، نوآوری و مشارکت فعال در فرایند یاددهی ـ یادگیری را داشته باشند. وی همچنین توسعه شایستگی‌های معلمان را فرایندی مستمر دانست و بر لزوم پیوند میان تربیت معلم، یادگیری حرفه‌ای و واقعیت‌های محیط آموزشی تأکید کرد.
ارائه‌دهنده پژوهش در ادامه، با طرح پیشنهادهایی در حوزه سیاست‌گذاری و تربیت معلم، بازنگری در برنامه‌های درسی، تقویت شبکه‌های یادگیری حرفه‌ای، بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌های نوین و توسعه نظام‌های توانمندسازی مستمر معلمان را از الزامات آماده‌سازی نظام تعلیم‌وتربیت برای آینده برشمرد.
آینده‌نگری باید در تمامی ساختارهای آموزش‌وپرورش جریان یابد
در ادامه، دکتر احمد کوهی اصفهانی، ناظر پژوهش، با تأکید بر نقش محوری آموزش‌وپرورش در شکل‌دهی به آینده جامعه، اظهار کرد: مدرسه و نظام تعلیم‌وتربیت باید بیش از سایر بخش‌ها به تحولات آینده توجه داشته باشند؛ چراکه آماده‌سازی نسل‌های آینده برای مواجهه با تغییرات، از مسئولیت‌های اساسی آموزش‌وپرورش است. وی با بیان اینکه آینده‌نگری نباید به یک دفتر، معاونت یا بخش خاص محدود شود، تأکید کرد: نگاه آینده‌نگر باید در تمامی سطوح و ساختارهای نظام آموزش‌وپرورش جریان پیدا کند.
کوهی اصفهانی، پژوهش ارائه‌شده را گامی اولیه و ارزشمند در مسیر شناخت ویژگی‌های مدرسه و معلم آینده دانست و رویکرد جامع‌نگر، توجه به تحولات محیطی و بهره‌گیری از روش‌های متنوع پژوهشی را از ویژگی‌های قابل توجه آن عنوان کرد.
وی همچنین با اشاره به تغییر نقش معلمان در آینده افزود: معلم آینده بیش از آنکه انتقال‌دهنده اطلاعات باشد، تسهیلگر فرایند یادگیری و هدایتگر دانش‌آموزان در مسیر تفسیر، تحلیل و بهره‌گیری از اطلاعات خواهد بود.
ناظر پژوهش در پایان، توجه به ابعاد اخلاقی و معرفتی شایستگی‌های معلمان را ضروری دانست و بر اهمیت تداوم مطالعات آینده‌پژوهانه در حوزه تعلیم‌وتربیت تأکید کرد.
یافته‌های پژوهشی باید به برنامه‌های اجرایی آموزش‌وپرورش تبدیل شوند
دکتر شهره حسین‌پور، مدیر نشست، نیز با اشاره به یافته‌ها و توصیه‌های سیاستی پژوهش، بر ضرورت بهره‌گیری از نتایج آن در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌های آینده نظام تعلیم‌وتربیت تأکید کرد.
وی با اشاره به تغییر نقش معلم از انتقال‌دهنده دانش به طراح موقعیت‌های یادگیری، اظهار کرد: معلمان آینده باید علاوه بر برخورداری از دانش تخصصی عمیق، توانایی هدایت یادگیری، تقویت تفکر انتقادی و مسئله‌محور و پاسخ‌گویی به نیازهای متفاوت دانش‌آموزان را داشته باشند.
حسین‌پور با تأکید بر گسترش فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در آموزش، استفاده آگاهانه و مسئولانه از این ابزارها را از شایستگی‌های ضروری معلمان دانست و گفت: معلمان باید بتوانند ضمن بهره‌گیری از فرصت‌های فناوری، صحت محتوای تولیدشده را ارزیابی کنند، سوگیری‌های احتمالی را تشخیص دهند و به حفظ حریم خصوصی دانش‌آموزان توجه داشته باشند.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت شایستگی‌های انسانی، اخلاقی و تربیتی تصریح کرد: برخورداری از مهارت‌های دیجیتال به‌تنهایی برای معلم آینده کافی نیست و معلم باید در کنار توانمندی علمی، از مسئولیت‌پذیری اخلاقی و ویژگی‌های انسانی لازم نیز برخوردار باشد.
مدیر نشست در بخش دیگری از سخنان خود، عدالت آموزشی و توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان را از موضوعات مهم تربیت معلم آینده برشمرد و بر ضرورت مشارکت سیاست‌گذاران و مدیران آموزشی در فراهم‌سازی فرصت‌های برابر یادگیری تأکید کرد.
حسین‌پور در پایان، با اشاره به اهمیت تبدیل یافته‌های پژوهشی به اقدامات عملی، خاطرنشان کرد: ارتقای شایستگی‌های معلمان آینده نیازمند هماهنگی میان بخش‌های مختلف آموزش‌وپرورش است و این شایستگی‌ها باید در برنامه‌های درسی، دوره‌های آموزش ضمن خدمت، سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های آموزشی انعکاس یابد.
برای مشاهده تصاویر نشست «شناسایی نیازها و شایستگی‌های معلمان با رویکرد آینده‌پژوهی» اینجا را انتخاب کنید.