هرچه در روزگار معاصر پیشتر میرویم، تکنولوژی و فناوری بیشتر و بیشتر با زندگیها آمیخته میشود. توسعه استفاده از ماشین در شکلهای مختلف و با کاراییهای گوناگون آن، پیدایش رایانهها و گسترش حیرتانگیز آنها، همهگیر شدن استفاده از گوشیهای هوشمند، کاربرد تبلتها که جایگزین رایانهها و لپتاپها شدهاند، گسترش شبکههای مجازی، رسانههای جمعی و مهمتر از همه ظهور و رواج اینترنت، زندگی انسان امروز را تحت تأثیر قرار داده و بهکارگیری سریع و گسترده این نوآوریها در زندگی روزمره، جهت انجام فعالیتها را تغییر داده است.
زبان و ادبیات فارسی به واسطه نقش تأثیرگذار و گستردهای که در جامعه دارد، و بهواسطه اینکه مخاطبان و علاقهمندان آن تقریباً همه جامعه هستند، باید بیش از هر حوزه دیگری مورد توجه و تأکید باشد و با استفاده از پیشرفتهای تازه در ابزارها، فناوریها، نوآوریها و شیوههای مطلوبتر و تازهتر، در شناخت، آموزش و یادگیری آن تلاش کرد. اهمیت و گستردگی رشته زبان و ادبیات فارسی چندان است که استفاده از این ابزارها برای پیشرفت این رشته بسیار ضروری و حیاتی است. ضروری است که همگام و همزمان با پیشرفت فناوریهای جدید، از توان عملیاتی این ابزارها استفاده شود تا فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، در حوزه زبان و ادبیات فارسی از حیث روش و نتایج و از لحاظ کمی و کیفی ارتقا یابد؛ کاری که در گذشته، آنطور که باید، به آن توجه نشده است؛ بهطوریکه تولیدات مبتنی بر فناوری تخصصی در این زمینه ناچیز است و پاسخگوی نیازهای این رشته در سطوح گوناگون نیست.
برای ارتقا و توسعه آموزش و پژوهش در زمینه زبان و ادبیات فارسی، از یک سو نیازسنجی صحیح و دقیق در این رشته و از سویدیگر اشراف و آگاهی از همه ظرفیتهای فناوریهای روز ضروری است. در این صورت میتوان از این فناوریها به بهترین وجه استفاده کرد. گرچه ماهیت این رشته با برخی رشتهها مثل معماری، آمار، شیمی، فیزیک، ریاضی و... متفاوت است؛ اما میتوان اقداماتی مهم برای بهکارگیری اصولی ابزارهای روز برای پیشبرد اهداف آموزشی و پژوهشی آن انجام داد. برای این منظور باید بپذیریم که معلم امروز زبان و ادبیات فارسی نیازمند کسب دانش و مهارت در کاربرد فناوریها در آموزش است؛ به عبارتی تلفیق «IT» با تخصص حرفهای، از اصول اولیه در هر برنامه درسی است.
بهطور روشن باید بگوییم که مثلاً معلم تاریخ، معلم جغرافیا یا معلم زبان و ادبیات فارسی برای رسیدن به موفقیت، ایجاد انگیزه، داشتن کلاس جذاب و تأثیرگذاری در روند آموزش، باید با فناوری و حوزههای مختلف آن آشنا باشند و بدانند که چگونه باید از این ابزارها در کلاس درس استفاده کرد که سرمایههای آموزشیِ عمومیِ کشور به بیراهه نروند. بنابراین تسلط علمی و مهارتی معلمان در تکنولوژی آموزشی، به ویژه طراحی آموزشی، در بهکارگیری صحیح فناوری در امر یاددهی و یادگیری بسیار ضروری است.
ذکر این نکته نیز لازم است که تولید محتواها، نرمافزارها، فیلمهای آموزشی، اسلایدها و... باید به دست همین معلمان صورت گیرد و نمیتوان منتظر بود که در بیرون از محیط آموزشی و توسط کسانی که آگاهی کاملی از شرایط و ویژگیهای رشته و فراگیران ما ندارند، برای کلاس ما محتوای آموزشی الکترونیکی کاملی تولید شود و بهصورت آماده در اختیارمان قرارگیرد. چنان محتوایی، مسلماً آن انتظاری را که از یک بسته آموزشی کامل داریم، محقق نمیکند و عملاً در کلاس درس مفید واقع نخواهد شد؛ پس ضروری است آموزشدهندگان، استادان، پژوهشگران و دبیرانِ رشته زبان و ادبیات فارسی با جدیت بیشتر در ساخت، تولید و کاربرد محتواهای الکترونیک و مبتنی بر فناوری بکوشند.
میتوان گفت همه معلمان مجبورند از رایانه و فناوری در تدریس استفاده کنند. آنان باید بدانند که از سختافزار و نرمافزارهای موجود چگونه بهره بگیرند. امروزه یکی از مهیجترین حوزهها در آموزش این است که دانشآموزان خودشان رسانههایی را ایجاد کنند و مهارتشان را در مورد مسئله یا موضوعی، از طریق رسانههایی که خودشان ایجاد کردهاند، نشان دهند و در این حوزه معلمان باید:
• بهجای سخنرانی و ارائه اطلاعات، به راهنمایی یادگیرندگان و مدیریت منابع بپردازند؛
• بهجای آنکه به سؤالات پاسخ دهند، یادگیرندگان را برای یافتن پاسخ هدایت کنند؛
• بهجای آنکه صرفاً محتوا را تهیه کنند، به طراحی تجارب یادگیری برای دانشآموزان بپردازند؛
• ساختار اصلی کار را تدارک ببینند و یادگیرندگان را تشویق کنند که خود فرایند یادگیری را کنترل کنند؛
• به سبکهای یادگیری دانشآموزان حساسیت بیشتری نشان دهند. بهعبارتی در دنیای آموزشی فناورانه دریابند که: «فناوری باید خادم آموزش باشد، نه ناخدای آن».