دوشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۸ ۱۳:۳۹

مقالات منتخب فصلنامه های رشد

رشد آموزش تاریخ، شماره ۷۱، بهار ۹۸

نقش معلم در آموزش تاریخ با تکیه بر شایستگی ها و صلاحیت ها

درس تاریخ در برخی از نظام‌های آموزشی جهان یکی از جذاب‌ترین و مهیج‌ترین درس‌ها محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورها، برعکس، از ملال‌آورترین و خسته‌کننده‌ترین درس‌ها. در مقاله حاضر برآنیم که به‌طور خاص، و صرف نظر از یک سلسله علل و عوامل محیطی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی، نقش ویژه معلم تاریخ در فرایند تدریس را واکاوی کنیم؛ با طرح این سؤال اصلی که: معلم تاریخ چه نقشی در آموزش تاریخ دارد؟ و سؤال دیگر اینکه معلم تاریخ برای ارائه یک الگوی تدریس مؤثر و ثمربخش و تأثیرگذار نیازمند چه شایستگی‌ها و صلاحیت‌هایی است؟ فرض ما این است که معلم در صورت واجد بودن یک سلسله از صلاحیت‌های علمی، عملی و شخصیتی، مؤثرترین و محوری‌ترین نقش را در فرایند تدریس بر عهده دارد. در یک عبارت کوتاه، معلم یکی از مهم‌ترین ارکان مهم آموزش تاریخ است. با تکیه بر این صلاحیت‌ها و آگاهی‌ و توانمندی‌هاست که کلاس درس تاریخ به شورانگیزترین و لذت‌بخش‌ترین کلاس‌ها تبدیل می‌شود و با تکیه بر همین اصل، معلمان فاقد این توانمندی‌ها لطمات شدیدی به تاریخ، و آموزش تاریخ خواهند زد. با توجه به محوریت و نقش ممتاز معلمان تاریخ است که امروزه در بسیاری از کشورهای صاحب‌نام در حوزه‌های علمی، رویکرد آموزش معلمان تاریخ رویکردی استراتژیک و حیاتی است. مقاله حاضر بر اساس تجربه‌های عملی نگارنده و با استفاده از مطالعات و پژوهش‌های پژوهشگران تدوین شده است.
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش مدیریت مدرسه، شماره ۱۲۱، بهار ۹۸

سلامت تصمیمات مدیران با نگاه به آموزه های قرآنی

بهره نبردن از عقلانیت قرآنی و ضعف باورهای دینی در جامعه، به‌ویژه نزد تصمیم‌گیران، موجب آن می‌شود که مدیران در تصمیمات و فعالیت‌های خود بسیاری از ظرافت‌ها، دقت‌ها و ارزش‌های انسانی و اجتماعی را نادیده بگیرند.یکی از مسئله‌های اصلی که در این مقاله بررسی می‌شود، شناسایی نقش عقلانیت قرآنی و باورهای دینی در اخذ تصمیمات سالم و مناسب است.
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، شماره ۱۰۹، بهار ۹۸

فطرت ثابت، زمانه تغییر: مروری بر آموزه فطرت با تأکید بر آرای علامه طباطبایی

بخش نخست این مقاله را در شماره قبل ملاحظه فرمودید. در این شماره موضوع زمانه متغیر با فطرت ثابت بررسی میشود. البته بخش پایانی این مقاله در شماره آینده به چا پ خواهد رسید. انشاءالله
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش تربیت بدنی، شماره ۶۷، بهار ۹۸

حرکت اصلاحی و کارکردهای آن

در جامعه امروزی همه نوع دسترسی به فنّاوری و رفاه برای اکثر افراد جامعه فراهم شده است. در کنار این فزونی و کثرت رفاه و سرگرمی‌های ناشی از پیشرفت فنّاوری، بسیاری از عادت‌های نیک و پسندیده از جمله فعالیت فیزیکی و بازی، وضعیت‌های بدنی استوار (راست‌ قامتی) و فیزیــک بدنی متناسب که ناشی از فعالیت‌های کاری و بدنی روزمره است، تا حدودی از زندگی ما، جامعه و تا حد زیادی از زندگی فرزندان ما حذف شده است. دور شدن از وضعیت متعادل و بروز ناهنجاری در بین کودکان ما در آینده‌ای نه چندان دور باعث مشکلات فراوانی برای خود فرد و جامعه خواهد شد و هزینه‌های مادی و روانی زیادی را برای فرد و جامعه به بار خواهد آورد. به راستی دلیل این دور شدن از فعالیت‌ بدنی و حفظ وضعیت بدنی متعادل زندگی ما چیست؟ آیا به راستی همین فنّاوری به تنهایی قادر به دور کردن مردم از فعالیت بدنی شده است یا عوامل دیگری در این میان دخیل‌اند؟ آیا با عواقب این کمبود تحرک که منجر به ایجاد بسیاری از ناهنجاری‌های بدنی در سنین دبستان و دبیرستان شده است می‌توان مقابله کرد یا حداقل از شدت آن‌ها کاست؟ با پیشرفتی که در علوم ورزشی و در کنار آن، علوم توان‌بخشی و حرکات اصلاحی که به‌طور خاص هدف آن در وهله اول پیشگیری است، چگونه می‌توان به این مهم دست یافت و چه کارکردهایی را می‌توانیم از حرکات اصلاحی انتظار داشته باشیم تا شاید بتوانیم باری از دوش افراد و دانش‌آموزانی برداریم که به نوعی درگیر ناهنجاری‌های بدنی و مشکلات ساختار قامتی هستند.
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش زبان های خارجی، شماره ۱۲۷، بهار ۹۸

آموزش زبان خارجی به کودکان: شرایط و امکانات

آموزش زبان خارجی در کشور ما در دوره متوسطه آغاز می‌شود. در عین حال مدرسان زبان خارجی در مواردی با سؤال والدین در مورد سن مناسب یادگیری زبان خارجی روبه‌رو می‌شوند. این مقاله که با اتخاذ دیدگاه رایج درخصوص آموزش زبان خارجی به‌ویژه زبان فرانسه به کودکان می‌پردازد با مطرح کردن نوع محتوا و روش مناسب آموزش زبان خارجی به کودکان نشان می‌دهد که در این فرایند، پیچیدگی‌های زیادی وجود دارد. بنابراین لازم است در آموزش زبان خارجی به کودکان علاوه بر مسائل فرهنگی به این پیچیدگی‌ها نیز توجه شود. به عبارت دیگر لازم است در شروع زبان‌آموزی در دوره‌های دبستان و پیش‌دبستان با دقت و درایت عمل شود.
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش شیمی، شماره ۱۲۵، بهار ۹۸

آموزش هشت اصل طلایی: شاه کلید حل مسائل استوکیومتری

توانایی حل مسئله در شیمی، فرایندی اساسی است چنان‌که نمی‌توان در آزمون‌های شیمی با مسئله‌ خداحافظی کرد. از طرفی دانش‌آموزان همواره برای حل کردن مسائل با دشواری‌هایی روبه‌رو هستند. در کتاب‌های درسی، معمولاً شرح کاملی از شیوه‌های حل کردن مسائل مطرح نمی‌شود، در حالی که کسب مهارت در حل مسئله برای دانش‌آموزان ضروری است. به کمک روشی که در این مقاله ارائه می‌شود می‌توان حل مسائل استوکیومتری را برای دانش‌آموزان به نوعی بازی با واحدها تبدیل کرد تا بتوانند با هر سطح از آمادگی پیش‌نیاز، توانایی پیش بردن و حل مسئله را داشته باشند. در این روش با توجه به پرسش، باید دو کمیت مجهول و معلوم مسئله مشخص شود . سپس دانش‌آموز با کمک قالب ارائه شده و بر مبنای اصول طلایی می‌تواند اطلاعات معلوم خود را به مجهول مسئله برساند و آن را حل کند.
۱۸ فروردین ۱۳۹۸
رشد آموزش زبان، شماره ۱۲۶؛ زمستان ۹۷

مدیریت فعالیت های گروهی در کلاس زبان

در مقاله پیشین (مجله رشد‌ آموزش زبان، پاییز ۱۳۹۷، شماره ۱) موضوع «محتوای درسی و اهداف آموزشی» را که در شکل‌گیری یک واحد آموزشی نقش مهمی دارد مورد بررسی قرار دادیم. بخشی از محتوای درسی به طراحی فعالیت‌های زبانی فردی و گروهی زبان‌آموزان مربوط می‌شود. طراحی فعالیت‌های فردی پیچیده به‌نظر نمی‌رسد. این فعالیت‌ها در گذشته بسیار مرسوم بوده و در کلاس‌های آموزش زبان به‌طور معمول فعالیت‌های فردی مانند خواندن متون متفاوت، ترجمه متون به زبان مادری، تمرین‌های دستور زبان و لغت، نوشتن متن و غیره مورد توجه معلمان زبان بوده است. امروزه نیز با وجود روش‌ها و راهبرد‌های جدید آموزش زبان و دوره‌های متعدد تربیت معلم، برخی از معلمان زبان همچنان به دلایل متعددی انجام فعالیت‌های فردی را بر فعالیت‌های گروهی ترجیح می‌دهند. به‌عنوان مثال، برخی از معلم‌ها فعالیت‌های گروهی را ناکارآمد می‌پندارند و فعالیت‌های فردی در یادگیری زبان را بیشتر از فعالیت‌های گروهی مؤثر می‌دانند. برخی دیگر، فعالیت‌های گروهی را به لحاظ نظری مثبت ارزیابی می‌کنند اما به لحاظ عملی قابل اجرا نمی‌دانند؛ زیرا از نظر آن‌ها این فعالیت‌ها به ویژه در کلاس‌های پرجمعیت و در گروه سنی کودکان و نوجوانان موجب بر هم خوردن نظم و آرامش کلاس و باعث ایجاد سر و صدا می‌شود. بنا‌بر‌این در این مقاله می‌کوشیم با ارائه راهکارهایی به عملی‌تر شدن فعالیت‌های گروهی در کلاس زبان کمک کنیم. به این منظور در ابتدا باید بدانیم که قراردادهای کلاس زبان چیست و پس از آن چگونه باید فضای کلاس را مدیریت کنیم و فعالیت‌های گروهی را به شکل عملی و کارآمد در کلاس به اجرا درآوریم.
۲۹ دی ۱۳۹۷
رشد آموزش تربیت‌بدنی، شماره ۶۶؛ زمستان ۹۷

اصول ارگونومیک کار با کامپیوتر و کاهش ناهنجاری های بدنی

ارگونومی علم اصلاح و بهسازی محیط کار، شغل و تجهیزات و تطابق آن با قابلیت‌ها و محدودیت‌های انسان است. این علم کارایی و عمل انسان و ویژگی‌ها و توانایی‌های ارگانیسم انسانی را مطالعه و بررسی می‌کند و از این طریق، شرایط تطبیق کار با انسان را فراهم می‌آورد. اختلالات اسکلتی عضلانی از تبعات شایع وضعیت بدنی نامناسب در حین کار با کامپیوتر و لپ‌تاپ است. رابطه بین اختلالات اسکلتی عضلانی، به‌ویژه درد پایین کمر و گردن، تأیید شده است. بنابراین و با توجه به آگاه نبودن دانش‌آموزان از این اختلالات و همچنین گستردگی استفاده از رایانه در دانش‌آموزان، مطالعه حاضر به منظور آگاهی‌بخشی به دانش‌آموزان، معلمان و خانواده‌ها از ملاحظات بهداشتی کار با رایانه جهت تصحیح وضعیت نامناسب بدنی و کاهش عوامل آسیب‌زای اسکلتی عضلانی انجام شده است.
۲۹ دی ۱۳۹۷
رشد آموزش ریاضی، شماره ۱۳۱؛ زمستان ۹۷

راه سواد مالی از سواد ریاضی می گذرد

در سال ۲۰۱۲، برای اولین بار سواد مالی دانش‌آموزان ۱۸ کشور توسط «سازمان همکاری‌های توسعه اقتصادی» از طریق «برنامه ارزیابی بین‌المللی دانش‌‌آموزان» (پیزا) در ریاضی و علوم، انجام شد و در سال ۲۰۱۵، پانزده کشور در این ارزیابی شرکت کردند. بخشی از این آزمون، در رابطه با طیف وسیعی از مفاهیم مالی طراحی شده و در آن، میزان دانش و درک دانش‌آموزان از مفاهیم مالی، ریسک و همچنین مهارت، انگیزه و اعتماد به نفسِ به‌کارگیری این دانش برای تصمیم‌گیری‌های صحیح، مورد سنجش قرار گرفت. یکی از هدف‌های گنجاندن مفاهیم سواد مالی در آزمون ریاضی پیزا، توجه دادن نظام‌های آموزشی و برنامه‌ریزان درسی ریاضی، به اهمیت سواد مالی در ارتقای رفاه مالی شهروندان هر جامعه و توانمندسازی آنان است تا بتوانند در زندگی اقتصادی خود، مشارکت داشته و تصمیم‌های درست بگیرند (سؤال‌ها و جواب‌های آزمون سنجش سواد مالی پیزا، ۲۰۱۷).
۲۹ دی ۱۳۹۷