ضرورت همگامی با فناوری‌های نوین در آموزش زبان و ادبیات فارسی

زبان و ادبیات فارسی به واسطه نقش تأثیرگذار و گسترده‌ای که در جامعه دارد، و به‌واسطه اینکه مخاطبان و علاقه‌مندان آن تقریباً همه جامعه هستند، باید بیش از هر حوزه دیگری مورد توجه و تأکید باشد و با استفاده از پیشرفت‌های تازه در ابزارها، فناوری‌ها، نوآوری‌ها و شیوه‌های مطلوب‌تر و تازه‌تر، در شناخت، آموزش و یادگیری آن تلاش کرد. اهمیت و گستردگی رشته زبان و ادبیات فارسی چندان است که استفاده از این ابزارها برای پیشرفت این رشته بسیار ضروری و حیاتی است. ضروری است که همگام و هم‌زمان با پیشرفت فناوری‌‏های جدید، از توان عملیاتی این ابزارها استفاده شود تا فعالیت‏‌های آموزشی و پژوهشی، در حوزه زبان و ادبیات فارسی از حیث روش و نتایج و از ‌لحاظ کمی و کیفی ارتقا یابد؛ کاری که در گذشته، آن‏طور که باید، به آن توجه نشده ‏است؛ به‌طوری‌که تولیدات مبتنی بر فناوری تخصصی در این زمینه ناچیز است و پاسخ‌گوی نیازهای این رشته در سطوح گوناگون نیست.

برای ارتقا و توسعه آموزش و پژوهش در زمینه زبان و ادبیات فارسی، از یک‌ سو نیازسنجی صحیح و دقیق در این رشته و از سوی‌دیگر اشراف و آگاهی از همه ظرفیت‏‌های فناوری‏‌های روز ضروری است. در این صورت می‌توان از این فناوری‏‌ها به بهترین وجه استفاده کرد. گرچه ماهیت این رشته با برخی رشته‌ها مثل معماری، آمار، شیمی، فیزیک، ریاضی و... متفاوت است؛ اما می‌توان اقداماتی مهم برای به‌کارگیری اصولی ابزارهای روز برای پیشبرد اهداف آموزشی و پژوهشی آن انجام داد. برای این منظور باید بپذیریم که معلم امروز زبان و ادبیات فارسی نیازمند کسب دانش و مهارت در کاربرد فناوری‌ها در آموزش است؛ به عبارتی تلفیق «IT» با تخصص حرفه‌ای، از اصول اولیه در هر برنامه درسی است.

به‌طور روشن باید بگوییم که مثلاً معلم تاریخ، معلم جغرافیا یا معلم زبان و ادبیات فارسی برای رسیدن به موفقیت، ایجاد انگیزه، داشتن کلاس جذاب و تأثیرگذاری در روند آموزش، باید با فناوری و حوزه‌های مختلف آن آشنا باشند و ‌بدانند که چگونه باید از این ابزارها در کلاس درس استفاده کرد که سرمایه‌های آموزشیِ عمومیِ کشور به بیراهه نروند. بنابراین تسلط علمی و مهارتی معلمان در تکنولوژی آموزشی، به ویژه طراحی آموزشی، در به‌کارگیری صحیح فناوری در امر یاددهی و یادگیری بسیار ضروری است.

ذکر این نکته نیز لازم است که تولید محتواها، نرم‌افزارها، فیلم‌های آموزشی، اسلایدها و... باید به دست همین معلمان صورت گیرد و نمی‌توان منتظر بود که در بیرون از محیط آموزشی و توسط کسانی که آگاهی کاملی از شرایط و ویژگی‌های رشته و فراگیران ما ندارند، برای کلاس ما محتوای آموزشی الکترونیکی کاملی تولید شود و به‌صورت آماده در اختیارمان قرارگیرد. چنان محتوایی، مسلماً آن انتظاری را که از یک بسته آموزشی کامل داریم، محقق نمی‌کند و عملاً در کلاس درس مفید واقع نخواهد شد؛ پس ضروری است آموزش‌دهندگان، استادان، پژوهشگران و دبیرانِ رشته زبان و ادبیات فارسی با جدیت بیشتر در ساخت، تولید و کاربرد محتواهای الکترونیک و مبتنی بر فناوری بکوشند.

می‌‏توان گفت همه معلمان مجبورند از رایانه و فناوری در تدریس استفاده کنند. آنان باید بدانند که از سخت‏افزار و نرم‏افزارهای موجود چگونه بهره بگیرند. امروزه یکی از مهیج‏‌ترین حوزه‌‏ها در آموزش این است که دانش‏‌آموزان خودشان رسانه‌‏هایی را ایجاد کنند و مهارتشان را در مورد مسئله یا موضوعی، از طریق رسانه‌‏هایی که خودشان ایجاد کرده‏اند، نشان دهند و در این حوزه معلمان باید:

• به‌‏جای سخنرانی و ارائه اطلاعات، به راهنمایی یادگیرندگان و مدیریت منابع بپردازند؛

• به‏‌جای آنکه به سؤالات پاسخ دهند، یادگیرندگان را برای یافتن پاسخ هدایت کنند؛

• به‏‌جای آنکه صرفاً محتوا را تهیه کنند، به طراحی تجارب یادگیری برای دانش‏آموزان بپردازند؛

• ساختار اصلی کار را تدارک ببینند و یادگیرندگان را تشویق کنند که خود فرایند یادگیری را کنترل کنند؛

• به سبک‌‏های یادگیری دانش‌‏آموزان حساسیت بیشتری نشان دهند. به‏‌عبارتی در دنیای آموزشی فناورانه دریابند که: «فناوری باید خادم آموزش باشد، نه ناخدای آن».