دامنه محصولات مرتبط با هوش مصنوعی بسیار گسترده است و نهتنها ابزارهای ملموس بلکه نرمافزارها، دستگاهها، روشها و مدلهای متفاوت را در بر میگیرد (پیشین). تانگ (2024) ابزارهای هوش مصنوعی را در قالب این موارد دستهبندی کرده است: محتواهای هوشمند، ویدئوهای تعاملی و بازیوارسازیها؛ ابزارهای پوشیدنی مانند ساعتهای هوشمند، عینکهای هوشمند؛ سامانههای آموزشی هوشمند با امکانات چندرسانهای برای مدیریت محیط آموزشی؛ محیطهای آموزشی مجازی برای نمایش فایلهای آموزشی و گفتوگوهای تعاملی و برگزاری کلاسهای آزمایشگاهی و آزمایشگاههای علوم مجازی؛ و سامانههای ارائه بازخورد و تجزیهوتحلیل دادههای دانشآموزی مانند نمرهدهی و شناسایی الگوهای یادگیری و ترجیحهای آموزشی دانشآموزان (Tang, 2024: 65–79).
در ادامه به برخی دیگر از ابزارهای هوش مصنوعی که در مقالههای اُوان و همکاران (2023) و روئیز روجاز و همکاران (2023) معرفی شدهاند، اشاره میشود:
- ابزارهای رونویسی و ترجمه سخنرانی و سایر مطالب آموزشی برای طیف وسیعی از دانشآموزان، از جمله آنانی که ممکن است در درک زبان مورداستفاده در درس خود مشکل داشته باشند یا دچار اختلال شنوایی باشند؛ مانند آمازون ترنسکرایب1، گوگل ویس2 و آتر دات اِی آی3.
- ابزارهای پردازش زبان طبیعی (اِناِلپی)4 برای کمک به دانشآموزان در یادگیری زبانها و بهبود مهارتهای نوشتاری خود با دادن بازخورد دستوری، املایی و نقطهگذاری؛ مانند گوگلکلادنچراللنگوئج5، آیبیام واتسون6 و میکروسافت اَژِر کاگنتیو سرویس7.
- دستیاران مجازی برای کمک به معلمان و دانشآموزان در انجام وظایف اداری؛ مانند زمانبندی، یادآوریها و مدیریت وظایف مانند برِینلی8.
- سامانههای مدیریت یادگیری (اِلاِماِس)9 برای ایجاد، ارائه و مدیریت مطالب آموزشی، تکلیفها، ارزیابیها و ارزشیابیها به دانشآموزان؛ مانند بلکبورد10، کنواس11 و مودل12.
- نرمافزار نمرهدهی خودکار مقاله (اِیایاِس)13 برای ارزیابی و درجهبندی مقالهها و تکلیفهای نوشتاری با استفاده از الگوریتمهای پردازش زبان و ارائه بازخورد فوری به دانشآموزان در مورد نوشتههای خود، صرفهجویی در وقت نمرهدهی، و اطمینان از ارزیابی منسجم و عینی؛ مانند ایرِیتر14، گرَمِرلی15 و تورنیتین16.
- ابزارهای تجزیهوتحلیل یادگیری با استفاده از الگوریتمهای دادهکاوی برای دادن بینشی در مورد عملکرد، مشارکت و نتیجه یادگیری دانشآموزان بهمنظور نظارت بر پیشرفت آنها، شناسایی دانشآموزان در معرض افت تحصیلی، و تصمیمگیری مبتنی بر داده برای بهبود نتیجه یادگیری دانشآموزان؛ مانند لرنینگ آنالِتیکس اَند نالج (الاِیکی)17 و اُپن لِرنینگ آنالِتیکس (اُ اِلاِی)18.
- بسترهای آزمون مبتنی بر رایانه (سیبیتی)19 برای مدیریت برخط سؤالهای چندگزینهای، درست/نادرست و تشریحی مانند پروپرافس20، کوئسشنمارک21، اگزمسافت22، جِیاِیامبی سیبیتی23 و یونیکالپستگِرَجوئیت ایاگزم24.
- ابزار بازیوارسازی برای افزایش انگیزه و مشارکت دانشآموزان در فعالیتها و ارزیابیهای یادگیری و تقویت یادگیری و ارائه بازخورد فوری به دانشآموزان در مورد عملکرد آنها؛ مانند کِلَسکرافت25، کوئیزلِت26 و کاهوت27.
- ابزارهای واقعیت مجازی (ویآر)28 و واقعیت افزوده (اِیآر)29 برای مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای یادگیری عملی، ارائه تجربههای دنیای واقعی و افزایش نتیجه یادگیری دانشآموزان مانند نیرپاد ویآر30 و گوگل اکسپدیشنز31.
- ابزارهای ارزشیابی تکوینی برای نظارت بر یادگیری دانشآموزان و ارائه بازخورد فوری و تنظیم دستورالعملها بر اساس عملکرد مانند مِنتیمتر32، و سوکرتیو33 و نیرپاد34.
- تختههای سفید تعاملی برای ارائه محتوای دیجیتال و تسهیل مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای تعاملی مانند اِسمارتبرد35، گوگلجمبرد36، و پِرُمیتییِناَکتیوپَنل37.
- ابزارهای دورسخنی برای تشکیل جلسههای کلاس مجازی و آموزش از راه دور و ارتباط با دانشآموزان در مکانهای دور؛ مانند گوگلمیت38، میکروسافتتیمز39 و زوم40.
- پورتفولیوهای دیجیتال برای جمعآوری و نمایش نمونهکارهای دیجیتال دانشآموزان بهمنظور تأمل در فرایند یادگیری خود و دریافت بازخورد از مربیان و همسالان؛ مانند گوگلسایتز41، وُردپرس42 و سیسا43.
- ابزارهای تجسم داده با امکان تجزیهوتحلیل و ارائه دادهها در قالبهای بصری مانند نمودار، بهمنظور ایجاد دیدگاه کامل در مورد عملکرد دانشآموزان و نتیجه یادگیری، مانند گوگلدیتا استودیو44، اینفوگرام45 و تَبلو46.
- بسترهای رسانههای اجتماعی برای ارتباط با دانشآموزان و اشتراکگذاری منابع یادگیری و افزایش مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای یادگیری؛ مانند اینستاگرام، توئیتر و فیسبوک.
- نرمافزارهای تشخیص سرقت ادبی با استفاده از الگوریتمهای پردازش زبانی برای تجزیهوتحلیل کارهای دانشآموزان؛ مانند کپیاسکیپ47، گرمرلی و تورنیتین.
- سامانههای پاسخ کلاسی برای طرح سؤال توسط معلمان و امکان دادن بازخورد فوری به دانشآموزان؛ مانند آیکلیکر48، پُل اِوریوِر49 و تاپهَت50.
- ابزارهای نظرسنجی برخط برای جمعآوری بازخورد دانشآموزان درباره موضوعهای خاص؛ مانند گوگلفرم، پُل اِوریوِر و کاهوت.
- ابزارهای ارزیابی دیجیتال با امکان استفاده از انواع سؤالها، از جمله چندگزینهای و کوتاهپاسخ برای ارزیابی دانش و مهارتهای دانشآموزان؛ مانند اگزمویو51 و اجولستیک52 (Owan & et al., 2023).
- ابزار مکالمه و گفتوگو با استفاده از مدلهای زبان مولد بهمنظور دادن پاسخ به سؤالهای دانشآموزان، عرضه اطلاعات اضافی و پشتیبانی شخصی در زمان واقعی؛ مانند چتجیپیتی53.
- ابزارهای ایجاد محتوای آموزشی با امکان تولید مواد آموزشی مانند ارائههای تعاملی، آزمونها و فعالیتهای یادگیری تطبیقی برای توسعه منابع آموزشی با کیفیت بالا و شخصیسازیشده متناسب با نیازهای فراگیرندگان؛ مانند فلیکیاِیآی54.
- موتورهای جستوجو با امکان ارائه و ترکیب نتیجه جستوجو، برنامهها و میانبرها به روشی سازمانیافته و آسان؛ مانند یوداتکام55.
- بسترهای تولید ویدئو بهصورت سریع و کارآمد؛ مانند اِیآیاستودیوداتکام56.
- سامانههای مطالعه و ترکیب فایلهای خوانداری و ارائه خلاصه کامل هر سند در قالب پیدیاف؛ مانند چت پیدیاف داتکام57.
- ابزار تجزیهوتحلیل تصویرها و ویدئوها برای شناسایی اشیا، بهویژه در آزمایشهای علمی و علوم زیستی و پزشکی مانند لئوناردو اِیآی58.
- بسترهای تجزیهوتحلیل محتوای دوره و ارائه توصیههای شخصی به فراگیرندگان بر مبنای شناسایی الگوریتمهای یادگیری ماشین، بهمنظور تطبیق محتوا و روش تدریس با نیازهای دانشآموزان و بهبود تجربه یادگیری؛ مانند هیومِیتا داتاِیآی59 (Ruiz-Rojas, et al., 2023).
بنابراین، با توجه به ابزارهای معرفیشده و ظرفیت آنها در تسهیل و تعمیق فرایند آموزش و یادگیری، لازم است برنامهریزیهای لازم برای بهرهمندی همهجانبه از این ابزارها در آموزش و یادگیری صورت گیرند و این ابزارها در مسیر کیفیتبخشی به آموزش و صرفهجویی در وقت و هزینههای نظام، بهنحو مؤثر بهکار گرفته شوند.
پینوشتها
1. Amazon Transcribe
2. Google Voice
3. Otter.ai
4. Natural language processing (NLP)
5. Google Cloud Natural Language
6. IBM Watson
7. Microsoft Azure Cognitive Services
8. Brainly
9. Learning management systems (LMS)
10. Blackboard
11. Canvas
12. Moodle
13. Automated essay scoring (AES)
14. e-rate
15. Grammarly16. Turnitin
17. Learning Analytics and Knowledge (LAK)
18. Open Learning Analytics (OLA)
19. CBT
20. ProProfs
21. Questionmark
22. ExamSoft
23. JAMB CBT
24. UNICAL Postgraduate e-exams
25. Classcraft
26. Quizlet
27. Kahoot!
28. VR
29. AR
30. Nearpod VR
31. Google Expeditions
32. Mentimeter
33. Socrative
34. Nearpod
35. SMART Board
36. Google Jamboard
37. Promethean Active Panel
38. Google Meet
39. Microsoft Teams
40. Zoom
41. Google Sites
42. WordPress
43. Seesaw
44. Google Data Studio
45. Infogrm
46. Tableau
47. Copyscape
48. iClicker
49. Poll Everywhere
50. Top Hat
51. ExamView
52. Edulastic
53. ChatGPT
54. Fliki AI
55. You.com
56. Aistudio.com
57. Chat Pdf.com
58. Leonardo AI
59. Humata.ai