یادگیری خُرد

اشاره

«یادگیری خُرد»¹ نوعی روش آموزشی است که در آن محتوای آموزشی در قالب واحدهای کوچک، هدفمند و قابل‌مدیریت ارائه می‌شود. در این روش هر واحد یادگیری خرد صرفاً روی یک مفهوم یا مهارت مشخص تمرکز دارد (Bruck & et al., 2020). پژوهش‌های کلاسیک نظریه‌ حافظه نیز نشان می‌دهند که بدون تکرار منظم مطالب، بخش زیادی از دانش جدید به‌سرعت فراموش می‌شود (Ebbinghaus, 1885). یادگیری خُرد با ارائه‌ دوره‌های کوتاه و تکرارشونده تلاش می‌کند از این فراموشی بکاهد. تحقیقات اخیر نیز تأکید کرده‌اند که یادگیری خُرد روشی اثربخش برای آموزش است که با سبک زندگی پرسرعت امروزی سازگار است؛ به‌طوری‌که محتوای آموزشی به‌صورت گزاره‌های مختصر و قابل‌هضم عرضه می‌شود و یادگیرندگان در هر زمان و مکان به آن دسترسی دارند (Leong & et al., 2021).

بر پایه‌ آمار موجود، اهمیت یادگیری خُرد در سال‌های اخیر بسیار افزایش یافته است. برای مثال یک نظرسنجی در سال 2018 نشان داد حدود 61 درصد کل محتوای آموزش الکترونیکی به‌صورت خرد ارائه شده بود و پس از شروع همه‌گیری کرونا در سال 2020، استفاده از این روش بیش از 40 درصد افزایش یافت (Hug, 2021).

 

راهبری مسیر یادگیری و هم‌افزایی با یادگیری خرد

راهبری مسیر یادگیری به معنای سازمان‌دهی و توالی‌بندی هدفمند محتوای آموزشی و فعالیت‌های یادگیری به‌صورتی است که یادگیرنده را گام‌به‌گام در مسیر کسب مهارت یا دانش مشخصی هدایت کند (Siemens, 2020). در این ساختار، دوره‌ها یا پودمان‌های (ماژول‌های) آموزشی مرتبط در قالب سلسله‌مراتبی منظم چیده می‌شوند تا یادگیرندگان به‌تدریج بر مفاهیم پیچیده مسلط شوند.

مسیرهای یادگیری غالباً برحسب نیازها و هدف‌های هر فرد شخصی‌سازی می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که یادگیرنده می‌تواند با توجه به توانایی‌ها و علاقه‌های خود گام‌های بعدی را انتخاب کند. در چنین چارچوبی، یادگیری خرد نقش برجسته‌ای ایفا می‌کند؛ زیرا هر پودمان (ماژول) کوچک آن می‌تواند یکی از ایستگاه‌های مسیر یادگیری تلقی شود. سکوهای (پلتفرم‌های) یادگیری خُرد قابلیت ایجاد مسیرهای یادگیری انطباقی دارند، به‌طوری‌که واحدهای آموزشی بعدی بر اساس پیشرفت فردی یادگیرنده پیشنهاد می‌شوند (Ally & Pr ieto-Blázquez, 2021).

 

راهکارهای طراحی محتوای هدفمند و اثربخش

برای طراحی هر دوره‌ یادگیری خُرد اثربخش می‌توان از این راهکارها بهره گرفت:

- تمرکز بر هدف‌های آموزشی مشخص: هر واحد یادگیری خُرد باید بر یک هدف یادگیری روشن متمرکز باشد (Bruck & et al., 2020). این کار به تضمین جهت‌داری آموزش و جلوگیری از سرریز اطلاعات کمک می‌کند.

- طراحی چندرسانه‌ای و تعاملی: از عناصر متفاوت مانند اینفوگرافی، نمودار و ویدئوی کوتاه برای ارائه‌ محتوا استفاده کنید. افزون بر متن، به‌کارگیری صوت، ویدئو، پویانمایی و آزمون‌های تعاملی به جذب حواس و تثبیت یادگیری کمک می‌کنند (Leong & et al., 2021).

- دسترسی آسان و ارائه‌ بی‌درنگ: محتوا باید در دستگاه‌های متفاوت قابل دسترسی باشد و در صورت امکان، اطلاعات به‌صورت «لحظه‌ای» به یادگیرنده ارائه شوند. بدین ترتیب یادگیرنده می‌تواند هرگاه نیاز داشت، به‌سرعت بخش مناسبی از دوره را مرور کند (Siemens, 2020).

- پرسش و بازخورد آنی: در انتهای هر پودمان (ماژول)، از آزمون‌ها یا تمرین‌های کوتاه استفاده کنید تا درک یادگیرنده سنجیده شود. ارائه‌ بازخورد فوری به یادگیرنده امکان اصلاح نقطه‌ضعف‌ها را می‌دهد و پیوستگی یادگیری را تضمین می‌کند (Hug, 2021).

- کاربرمحوربودن طراحی: با استفاده از روش‌هایی مانند نقشه‌برداری داستان کاربر و مصاحبه با ذی‌نفعان، نیازهای واقعی مخاطبان را شناسایی و محتوایی تهیه کنید که به‌طور مستقیم با نیازها و زمینه‌ یادگیری آن‌ها همخوان باشد (Ally & Prieto-Blázquez, 2021).

 

مزیت‌ها و چالش‌های یادگیری خرد در محیط مدرسه

- افزایش انگیزه و مشارکت دانش‌آموزان: محتوای کوتاه، متنوع و تعاملی سبب می‌شود دانش‌آموزان علاقه‌مندتر شوند و با رغبت بیشتری در فرایند یادگیری شرکت کنند (Leong & et al., 2021). این روش با روحیه‌ نسل دیجیتال بسیار همخوان است.

- تقویت یادگیری فردمحور: دانش‌آموزان با توجه به سرعت و سبک یادگیری خود می‌توانند دوره‌ها را دنبال کنند و یادگیری را در زمان و مکان دلخواه ادامه دهند. این انعطاف‌پذیری بر استقلال و مسئولیت‌پذیری در یادگیری می‌افزاید (پیشین).

- پاسخ‌گویی به تفاوت‌های فردی: یادگیری خُرد به معلمان اجازه می‌دهد محتوایی شخصی‌سازی‌شده برای دانش‌آموزان با نیازهای یادگیری متفاوت فراهم کنند. این امر به‌خصوص برای دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه یا دچار ضعف تحصیلی مفید است (Siemens, 2020).

- چالش‌های زیرساختی و فنی: در بسیاری از مدرسه‌ها، دسترسی محدود به فناوری، کمبود دستگاه‌های هوشمند یا نبود اینترنت پایدارمانع اجرای مؤثر یادگیری خُرد می‌شود. همچنین ممکن است معلمان برای طراحی محتوای خرد به آموزش‌های حرفه‌ای نیاز داشته باشند (Hug, 2021).

- کاهش فرصت تعامل انسانی: اگر یادگیری خرد جایگزین کل فرایند یادگیری سنتی شود، ممکن است فرصت‌های گفت‌وگوی زنده، تبادل ایده و روابط اجتماعی کاهش یابد. در نتیجه باید از این روش به‌عنوان مکمل آموزش حضوری استفاده شود، نه جایگزین کامل آن (Bruck & et al., 2020).

- مشکل در پوشش مفاهیم پیچیده: برخی مفهوم‌های عمیق یا موضوع‌های ترکیبی را نمی‌توان به‌راحتی در قالب دوره‌های خرد آموزش داد؛ بنابراین استفاده از روش‌های مکمل ضروری است  (Leong & et al., 2021).

 

جمع‌بندی

یادگیری خرد به‌عنوان روشی نوین و اثربخش، امکان ارائه‌ محتوای آموزشی سریع، متمرکز و قابل ‌دسترسی را فراهم کرده است. ترکیب این روش با راهبری مسیر یادگیری سبب ایجاد ساختارهای آموزشی منسجم و شخصی‌سازی‌شده می‌شود. در محیط‌های مدرسه، این روش می‌تواند با ایجاد انگیزش، پاسخ‌گویی به تفاوت‌های فردی و تقویت یادگیری خودمحور تحول‌آفرین باشد. البته چالش‌هایی همچون کمبود زیرساخت، نیاز به آموزش معلمان و پوشش‌دهی مفهوم‌های پیچیده نیز باید در نظر گرفته شوند. در نهایت، بهره‌گیری هدفمند از یادگیری خُرد در چارچوب مسیرهای یادگیری می‌تواند کیفیت آموزش را در مدرسه ارتقا بخشد.

 

 

پی‌نوشت‌

1. Microlearning