فنی حرفه‌ای در هلند

هلند از دهه‌ها پیش فهمیده است که «مهارت‌آموزی» کلید ساختن جامعه‌ای قوی و اقتصادی پویاست. بر خلاف برخی کشورها که مسیرهای فنی را کمتر جدی می‌گیرند، در هلند حدود ۶۵درصد از دانش‌آموزان پس از دوره متوسطه وارد مدرسه‌های فنی و حرفه‌ای می‌شوند. این نظام آموزشی به چهار سطح تقسیم می‌شود: از سطح ۱ (مهارت‌های پایه) تا سطح ۴ (تخصص پیشرفته). دانش‌آموزان می‌توانند در رشته‌هایی مثل فناوری اطلاعات، کشاورزی هوشمند، طراحی، مهمانداری و حتی مدیریت انرژی‌های تجدیدپذیر تحصیل کنند. اما نکته جذاب اینجاست: آموزش‌ها فقط در کلاس درس اتفاق نمی‌افتند! بیش از ۸۰درصد دوره‌های ام‌بی‌اُ به‌صورت آموزش دوگانه (دوره کارآموزی) برگزار می‌شوند؛ یعنی دانش‌آموزان بخشی از هفته را در کلاس درس و بخش دیگر را در شرکت‌ها یا کارگاه‌های واقعی کار می‌کنند. مثلاً یک دانشجوی رشته کشاورزی ممکن است سه روز در هفته در یک مزرعه هوشمند با دستگاه‌های پیشرفته آبیاری کار کند و دو روز هم در کلاس درس، اصول علمی کشت محصولات را بیاموزد2.

ارتباط تنگاتنگ با صنعت یکی از رازهای موفقیت هلند است. دولت هلند سازمانی به نام «اس‌بی‌بی3»
دارد که مسئول هماهنگی بین مدرسه‌های فنی و شرکت‌هاست. این سازمان اطمینان می‌دهد که برنامه‌های درسی با نیازهای روز بازار کار هماهنگ باشند. مثلاً وقتی صنعت انرژی هلند به نیروی کار متخصص در حوزه توربین‌های بادی نیاز پیدا کرد، مدرسه‌های فنی به‌سرعت دوره‌های تخصصی این رشته را طراحی کردند. نتیجه اینکه امروزه هلند یکی از پیشروان جهان در تولید انرژی بادی است و شرکت‌هایی مثل« شل»4 و «فیلیپس»5 از فارغ‌التحصیلان این دوره‌ها استخدام می‌کنند6.

اما تأثیر این نظام آموزشی روی اقتصاد هلند چیست؟ بیایید با یک مثال شروع کنیم: هلند دومین صادرکننده بزرگ محصولات کشاورزی در جهان است، در حالی که مساحت آن کمتر از نصف استان تهران است! بخشی از این معجزه به دلیل آموزش‌های فنی در حوزه کشاورزی دقیق7 است. دانشجویان ام‌بی‌اُ یاد می‌گیرند چگونه از پهپادها، حسگرها و داده‌های هواشناسی برای افزایش بهره‌وری مزرعه‌ها استفاده کنند. این تخصص‌ها باعث شده است شرکت‌هایی هلندی مثل «وندربورن»8 (فعال در انرژی سبز) یا «فود ونتور9 (شرکت‌های کارآفرین غذایی) به‌سرعت رشد کنند و هزاران شغل جدید ایجاد شود. جالب است بدانید، نرخ بیکاری در هلند معمولاً زیر ۴ درصد است که یکی از کمترین‌ها در اروپاست و بخش بزرگی از این موفقیت مدیون نیروی کار ماهری است که نظام ام‌بی‌اُ تربیت می‌کند.

خلاقیت نیز در دل آموزش فنی هلند جریان دارد. مدرسه‌های ام‌بی‌اُ پروژه‌محور هستند و دانش‌آموزان را به حل مشکلات واقعی تشویق می‌کنند. مثلاً در مدرسه «راک ون توئنت¹0 »، دانشجویان رشته طراحی با شرکت‌های محلی همکاری می‌کنند تا بسته‌بندی‌های سازگار با محیط زیست اختراع کنند. یا در مرکز آموزشی (کالج) سوما11 ، دانشجویان رشته فناوری، روبات‌هایی می‌سازند که در انجام کارهای روزمره به سالمندان کمک می‌کنند. این‌گونه پروژه‌ها نه‌تنها مهارت‌های فنی، بلکه تفکر انتقادی و کار تیمی را تقویت می‌کنند.

دولت هلند هم از این نظام حمایت می‌کند. بودجه آموزش فنی هر سال افزایش می‌یابد و دانش‌آموزان می‌توانند با هزینه بسیار کم (حدود ۶۰۰ یورو در سال) تحصیل کنند. علاوه بر این، کمک‌های مالی مثل راتبه (بورسیه) یا وام‌های کم‌بهره به کسانی تعلق می‌گیرد که خانواده‌شان توانایی پرداخت هزینه‌ها را ندارد. اما مهم‌تر از همه، فرهنگ جامعه هلند است که به مسیرهای فنی به اندازه مسیرهای دانشگاهی احترام می‌گذارد. برای مثال، یان فان هولست، مدیرعامل شرکت بزرگ «اسمل»1² (سازنده ماشین‌های پیشرفته تولید تراشه)، تحصیلات خود را از یک مدرسه فنی شروع کرد!

در نهایت، آموزش فنی و حرفه‌ای هلند نشان می‌دهد که «یادگیری همراه با عمل» می‌تواند جامعه را متحول کند. این نظام نه تنها به افراد مهارت می‌آموزد، بلکه با پرورش نوآوری، به اقتصاد کشور جان تازه‌ای می‌بخشد. امروزه شرکت‌های هلندی در حوزه‌هایی مثل آب‌شناسی، آمادی ( لجستیک) و انرژی پاک در جهان پیشرو هستند. این موفقیت بدون نیروی کار آموزش‌دیده ام‌بی‌اُ ممکن نبود.

پس اگر عاشق کارهای عملی هستی، به دنبال کشف استعدادهایت می‌گردی یا می‌خواهی در آینده کسب‌وکاری راه بیندازی، بدان که مسیرهای فنی می‌توانند تو را به قله‌های موفقیت برسانند. به قول هلندی‌ها: مهارت‌هایت را پرورش بده، بقیه چیزها خودش می‌آید!



 

 

پی‌نوشت‌ها

1. MBO

2. https://www.cbs.nl