انرژی نیروی محرکهی زندگی است و غالباً بهعنوان ظرفیت انجام کار تعریف میشود. هر چیزی که ما را احاطه کرده است، برای کارکردن به انرژی نیاز دارد. دستگاههای الکترونیکی و تلفن همراه، تلویزیون، رایانه و اسباببازیها در خانه و مدرسه به ابزارهای لازم برای استفادهی کودکان تبدیل شدهاند. این لوازم، همراه با گسترش لوازم خانگی هوشمند، فناوری و وسایل نقلیهی برقی، به آرامی اما بهطور پیوسته، خانهها و سبک زندگی ما را تغییر دادهاند. این جهانِ همیشه متصل به برق و انرژی، محیطی مدرن است که کودکان در آن رشد میکنند. شیوهی زندگی امروزی بهطور فزاینده به فناوری و به نوبهی خود مصرف انرژی متکی است. آموزش صرفهجویی در مصرف انرژی یک درس مهم زندگی برای کودکان است. بیشتر بچهها عاشق یادگیری چیزهای جدید هستند و این فرصت را دارند که در کارها کمک کنند. وقتی اهمیت صرفهجویی انرژی در خانه و مدرسه را برایشان میگویید، آنها در انجام کارهای خود دقت بیشتری خواهند کرد. در اینجا چند نکته در مورد چگونگی ترغیب کودکان به صرفهجویی در انرژی توضیح داده شده است.
چرا بهینهسازی مصرف انرژی؟
قبل از اینکه آموزگاران بتوانند به دانشآموزان خود بیاموزند چگونه در مصرف انرژی صرفهجویی کنند، ابتدا باید به این سؤال پاسخ دهند که بهینهسازی مصرف انرژی برای من چه منافعی دارد؟ همانطور که اکثر آموزگاران و والدین تصدیق میکنند، متقاعدکردن بچهها برای دقت در بهرهوری انرژی، کار سختی است. آموزگاران و والدین لازم است توضیح دهند چرا باید در مصرف انرژی صرفهجویی کرد و چگونه سود این کار میتواند برای کودک مهم باشد.
برای آموزش چرایی بهینهسازی مصرف انرژی میتوانید از ابزارهای قابل درک و مرتبط با زندگی روزمرهی کودک استفاده کنید. به عبارت سادهتر، توضیح دهید صرف هزینهی کمتر برای پرداخت قبض برق یا کاهش مصرف سوخت، به معنای تخصیص پول بیشتر برای فعالیتهای تفریحی است. این موضوعی است که بچهها میتوانند با آن ارتباط برقرار کنند. مفهومی که کمتر برای کودکان قابل لمس است، ارتباط بین صرفهجویی در مصرف انرژی و کمک به محیط زیست است. هرچند امروزه، با گسترش رسانههای تصویری و فضای مجازی، اطلاعات کودکان از مفهوم طبیعت و محیط زیست بالاتر رفته است، ولی از آنجا که اثرات تخریبی روی محیط زیست ممکن است حس ناامنی را در آیندهی کودکان ایجاد کند، برای آموزش این مبحث باید در بیان مطالب مرتبط با محیط زیست و اثرات افزایش آلودگیهای محیط زیستی دقت کافی داشته باشیم.
یادگرفتن از طریق انجامدادن
از آنجا که صرفهجویی در انرژی یک مفهوم انتزاعی برای کودکان است، آموزش در مورد اقدامات مربوط به بهرهوری انرژی باید خاص باشد و برای درک بهتر، با مثال بیان شود. ما میدانیم که کودکان با مشاهدهی کارهایی که مربیان و والدینشان انجام میدهند یاد میگیرند. حتی اگر چیزی نگویند، آنها اقدامات شما را پردازش میکنند. وقتی هنگام خارجشدن از اتاق چراغها را خاموش میکنید، یا به محض شارژشدن کامل دستگاه، شارژر تلفن را از برق جدا میکنید، آنها متوجه میشوند.
یادگیری در مورد بهرهوری انرژی را برای تأثیر بیشتر، سرگرمکننده کنید.
دورهی اول
برای دانشآموزان دورهی اول ابتدایی، بهرهوری انرژی را به بازی تبدیل کنید. از آنها بخواهید تمام ابزارهای موجود در خانه و مدرسه را که برق یا سوخت مصرف میکنند مشخص سازند. بسته به سن دانشآموزان، آنها را در شمارش و دستهبندی وسایل به چالش بکشید: وسایل الکترونیک، لوازم خانگی، لامپ و غیره. سپس یک فهرست ایجاد کنید و با مشارکت دانشآموزان برای صرفهجویی در مصرف برق و سوختِ ابزار و وسایلی که هر روز بهکار میروند، راهکارهایی پیدا کنید.
دورهی دوم
برای دانشآموزان دورهی دوم ابتدایی، میتوانید موضوعات فنیتر را مطرح کنید مثلاً نحوهی کارکرد ترموستات هوشمند و ابزارهای کاهندهی مصرف را به آنها نشان دهید. تفاوت چراغهای «الایدی» و سایر چراغهای روشنایی را شرح دهید. در مورد لوازم دارای برچسب انرژی بحث کنید. قبض برق را به آنها نشان دهید تا بتوانند هزینهها، مصرف انرژی و نحوهی عملکرد را در قبض مصرفی بررسی کنند. میزان مصرف سوخت در وسایل گرمایشی را تشریح کنید. مفاهیمی مثل ساعت اوج مصرف و اصلاح الگوی مصرف را به دانشآموزان آموزش دهید. حتی میتوانید آنها را با منابع انرژیهای تجدیدپذیر مثل خورشید، باد و زمینگرمایی آشنا کنید. کودکان و نوجوانان در هر سنی میتوانند چند عادت سادهی صرفهجویی در انرژی را یاد بگیرند که تبدیل آن به رفتار، میتواند یک عمر طول بکشد.
اختصاص پاداش به تقویت رفتارِبهینهسازی مصرف انرژی
از دانشآموزان خود بخواهید مجموعهای از قوانین را برای پیروی در خانه و مدرسه بنویسند. میتوانید وظایفی را به اعضـای خـاص در مدرسه و خانواده اختصاص دهید. این فعالیت به آنان میآموزد که مسئولیتپذیر باشند و احتمالاً وظایف خود را انجام دهند. میتوانید جدول پاداش تنظیم کنید و در صورت پیروی دانشآموزان از قوانین، در پایان هفته جوایزی به آنها هدیه دهید.
برای نقاط عطف توافقشده پاداش بدهید. جایزه باعث افزایش اقدامات مثبت در راستای صرفهجویی در انرژی میشود و تقویت عادتهای کارآمد و مؤثر در مصرف انرژی، تغییر رفتار را در پی خواهد داشت. برای آموزگاران، این فعالیتها میتواند به معنای سخنرانی کمتر در مورد خاموشکردن چراغها باشد!
آموزش دانشآموزان در صرفهجویی انرژی، نـه تنهـا راهـــی خلاقانــه بـرای گذرانـدن وقـت آنهاست، بلکه میتواند عادتهای خوبی را در دانشآموزان القا کند که در بزرگسالی به آنها کمک میکنند.
آموزش والدین
بیشتر کودکان در مدرسه در مورد اهمیت صرفهجویی در مصرف انرژی آموزشهایی میبینند، اما میتوانید با آموزش والدین و مشارکت آنها، پیام آموزشهایتان را تقویت کنید. آنچه در آموزش والدین اهمیت دارد، توجه به محدودیت منابع انرژی، اهمیت سرمایهگذاری روی لوازم خانگی کم مصرف، و استفاده از روشهای کاهش مصرف انرژی در خانه است. در کلاسهای آموزشی خود برای والدین، توجه آنها را به انواع منابع انرژی و هزینهی انرژی خانوار و همینطور نحوهی انتقال انرژی به منزل جلب کنید. میتوانید سؤالات متعددی مطرح کنید و جوابها را به عنوان پروژهای خانوادگی تعریف کنید.
عادتهای آسان برای آموزش دانشآموزان
آموزش بهینهسازی انرژی را ساده نگه دارید و قوانینی قابل اجرا برای دانشآموزان طراحی کنید. در صورتی که دانشآموزان از قوانین پیـروی میکنند، بـه آنها بازخورد مثبت بدهید. همچنین، اطمینان حاصل کنید هر کاری که از آنها میخواهید انجام دهند، با سن آنها متناسب باشد.
آنها را تشویق کنید پروژههایی بسازند، بازی کنند، معما حل کنند و کتاب بخوانند.
اگر صرفهجویی در مصرف انرژی را رعایت میکننـد، از آنها بخواهید دربـارهی این کارهایشان توضیح دهند. این ممکن است شامــل کـاهش مدتزمـان بازگذاشتـن درِ یخچال، بستن پردهی اتاق یا ساخت یک دستسازه باشد. فراموش نکنیم، تغییر عادات رفتاری بسیار کند رخ می دهد. همینطور، به خاطر داشته باشیم، بچهها دوست دارند احساس مفیدبودن کنند.