این روزها شاهد پیشرفت چشمگیر ابزارهای هوش مصنوعی هستیم. این ابزارها کاربردی و در دسترس هستند و بهگونهای طراحی شدهاند که پاسخگوی نیاز گستره وسیعی از سنین کودکان تا سالمندان باشند. از این ابزارها در گستره وسیعی استفاده میشود؛ از جستوجوی ساده تا مشاوره روانی، حل مسائل یا حتی فقط بهعنوان یک دوست.
طبق مشاهدههای جهانی، بیشترین استفاده دانشآموزان و دانشجویان از این ابزارها برای انجام تکلیف بوده است که به اعتراض برخی استادان به تکراریبودن پاسخ دانشجویان منجر شده است. یکی از خطرهای احتمالی چنین استفاده افراطی، به حاشیه راندهشدن فرایند یادگیری است. یکی از وجوه تمایز انسان از سایر جانداران، توانایی حلمسئله خلاقانه است و این ویژگی مهم بر توانایی تفکر نقادانه، تحلیل همهجانبه، دستهبندی اطلاعات و تعیین راهبرد متکی است. هدف از آموزشهای رایج در مدرسه باید ارتقای این مهارتها باشد و اگر از ابزارهای هوش مصنوعی بهصورت افراطی برای حل مسائل و تکلیف آموزشی استفاده شود، بیم آن وجود دارد که رشد ذهنی و مغزی دانشآموزان بهخوبی پیش نرود، چرا که در فرایند حلمسئله، به دلیل خاصیت انعطافپذیری مغزی1، ارتباطهایی بین ناحیههای مغزی شکل میگیرد و شبکههای مغزی جدیدی تشکیل میشوند. این شبکههای مغزی2 مسئول رشد تفکر انتقادی و خردمندی هستند. در نبود چنین تواناییای، فرد در زندگی آینده با مشکلات متعددی مواجه خواهد شد. بنابراین لازم است ضرورت استفاده بهینه از ابزارهای هوش مصنوعی برای دانشآموزان تبیین شود.
استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مانند هر ابزار دیگری مزیتها و معایبی دارد. به نظر میرسد با چنین حجمی از دسترسی و فراگیری استفاده، ممنوعیت و روشهای سختگیرانه رایج برای محدودکردن استفاده افراد راهگشا نباشد!
بهترین رویکرد، آموزش والدین و معلمان در زمینه چگونگی نظارت و آموزش دانشآموزان در زمینه چگونگی استفاده بهینه است. اهمیت این مسئله بهقدری است که اخیراً انجمن روانشناسی آمریکا3 توصیههایی برای حفظ سلامت روان نوجوانان در مواجهه با ابزارهای هوش مصنوعی ارائه داد که مواردی از آنها در ادامه خواهند آمد:
- اطمینان از وجود مرزهای سالم در روابط شبیهسازیشده انسانی: نوجوانان نسبت به بزرگسالان در مورد صحت و هدف اطلاعات ارائهشده توسط روبات، بهجای یک انسان، کمتر تردید میکنند.
- ایجاد پیشفرضهای متناسب با سن در تنظیمات حریم خصوصی، محدودیتهای تعامل و محتوا: شفافیت، نظارت و پشتیبانی انسانی و آزمایش دقیق.
- تشویق به استفاده از هوش مصنوعی: که میتواند رشد سالم را ارتقا دهد.
هوش مصنوعی میتواند به طوفان فکری، ایجاد، خلاصهسازی و ترکیب اطلاعات کمک کند. همه اینها میتوانند درک و حفظ مفاهیم کلیدی را برای دانشآموزان آسانتر کنند. اما آگاهی دانشآموزان از محدودیتهای هوش مصنوعی بسیار مهم است:
- محدودشدن دسترسی و تعامل با محتوای مضر و نادرست: توسعهدهندگان هوش مصنوعی باید محافظتهایی را برای جلوگیری از قرارگرفتن نوجوانان در معرض محتوای مضر لحاظ کنند.
- محافظت از حریم خصوصی دادههای نوجوانان و موارد مشابه: شامل محدودکردن استفاده از دادههای نوجوانان برای تبلیغات هدفمند و فروش دادهها به اشخاص ثالث.
به نظر میرسد نسل جدید دانشآموزان باید به شیوههایی متفاوت از قبل آموزش ببینند و برای دنیای پیچیده و گسترده آینده آماده شوند. والدین و مربیان در صف اول این آگاهیبخشی قرار دارند.
پینوشتها
1. neurogla sticity
2. Neural network
3. American psychological Association