لطفاً خودتان را معرفی کنید.
سلام. عباس جورکش هستم؛ دکترای گیاهان دارویی. از سال ۸۷ وارد دانشگاه شدم. سال ۹۱ مدرک کارشناسیام را گرفتم و بعد از آن ارشد خواندم. سال ۹۳ دکترا قبول شدم و تا سال ۹۷ درس خواندم. در این مدت در دوران دکترا یک فرصت مطالعاتی داشتم؛ در دانشگاه «کمپلوتنسه مادرید» که یکی از دانشگاههای معتبر اروپاست. بعد هم چند سالی در یک شرکت بینالمللی گیاهان دارویی مشغول به کار بودم.
در حال حاضر مشغول انجام چه کاری هستید؟
بنده دو سالی است بهعنوان معلم وارد آموزشوپرورش شدهام. همچنین، همزمان در شرکتی بحث گیاهان دارویی را پیش میبرم.
بازار کار در رشته گیاهان دارویی چگونه است و هنرجویان در چه شاخههایی میتوانند فعالیت کنند؟
ابتدا در رابطه با گیاهان دارویی در دنیا و ایران مقدمهای عرض میکنم تا بدانید چه فرصت بینظیری برای ما و هنرجویان فراهم است. ببینید، در دنیا پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ چیزی حدود ۵۰۰ میلیارد دلار داد و ستد گیاهان دارویی انجام خواهد شد. در حال حاضر سهم کشور ما از این تجارت جهانی چیزی حدود 5/0 درصد است، اما با توجه به اینکه ایران ظرفیت بالقوهای در بحث گیاهان دارویی دارد، سهم نیمدرصدی بسیار کم است. این نشان میدهد که چقدر جای کار وجود دارد؛ بهخصوص در استانهای خراسان رضوی، اصفهان، فارس و کرمان که استانهای پیشرو در صنعت گیاهان دارویی هستند. ما در ایران حدود ۸۰۰۰ گونه گیاهی داریم که ۲۳۰۰ تای آنها خاصیت دارویی دارند. این نشان میدهد ظرفیت گیاهان دارویی در ایران چقدر زیاد است و این یک حوزه بینظیر است برای هنرجویانی که میخواهند وارد این رشته شوند.
وقتی میگویند گیاهان دارویی، همه به ذهنشان دمنوش و طب سنتی میآید، اما این رشته گرایشها و بازار کار دیگری هم دارد؛ مثلاً داروسازی، آرایشیبهداشتی، کشاورزی، دامپزشکی، صنایع غذایی و... اما اینکه هنرجویان چه شغلی را میتوانند انتخاب کنند، به علاقهشان بستگی دارد. همچنین میتوانند پژوهشگر گیاهان دارویی شوند. یعنی روی خاصیت ترکیبات گیاهی کار کنند. شغل دیگر کارشناسی فراوری است. همچنین، مشاورههای سلامت و طب سنتی که بیمارها را برای درمان راهنمایی میکنند. کشاورزی تخصصی گیاهان دارویی از جمله کاشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی، و بستهبندی فرصت خیلی خوبی است برای اشتغالزایی و صادرات گیاهان دارویی؛ همینطور صنایع آرایشی و بهداشتی. اینها خلاصهای از کارهایی هستند که هنرجویان میتوانند به آنها فکر کنند.
با توجه به اینکه شما در هنرستان هم تدریس میکنید، پیشنهاد شما به هنرجویان برای ورود به بازار کار چیست؟ آنها چه زمانی میتوانند وارد بازار کار شوند؟
من خودم از همان سال دهم بحث خشککردن گیاهان دارویی را که حاشیه سود بالایی هم دارد به هنرجویان آموزش میدهم و آنها با تجهیزات، انواع روشهای خشککردن و اینکه به چه عواملی (پارامترهایی) باید دقت کنند، آشنا میشوند. این نشان میدهد بچهها با ورود به این رشته میتوانند از همان سال اول وارد بازار کار شوند. در سالهای بعد هم با بحثهای عصارهگیری و عطر مایهها آشنا میشوند و میتوانند کارشان را گسترش دهند. البته اگر تحصیلات و فضای دانشگاهی را هم انتخاب کنند، میتوانند تحصیلشان را تا درجههای بالایی ادامه دهند.
کسی که بخواهد در رشته گیاهان دارویی وارد بازار کار شود، چه مقدار سرمایه و امکانات اولیه نیاز دارد؟
در این رشته با کمترین امکانات میتوان وارد بازار کار شد. مثلاً در همین بحث خشککردن گیاهان دارویی یک وسیله خشککن نیاز است که در حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه دارد، اما روشهای خشککردن دیگری هم داریم که حتی به دستگاه نیاز ندارند. این یعنی بدون وسیله و فقط با داشتن مواد اولیه و پشتکار میتوان این کار را شروع کرد و البته کمکم آن را گسترش داد.
به نظر شما برای کارکردن در این رشته بیشتر به مهارت تجربی و سنتی نیاز است یا دانش نظری و دانشگاهی؟ اگر بخواهید درصدی به مهارت تجربی و دانش نظری موردنیاز این رشته اختصاص دهید، این درصدها چگونه است؟
مسلماً هر دو به منزله دو بالاند. هر کدام که نباشد، بعداً به مشکل خواهند خورد و سرعت رشد کم میشود. اگر بخواهم درصد بگویم، ۷۰ درصد را به تجربه و چیزی که در حین کارکردن به دست میآید و ۳۰ درصد را به بحثهای نظری و علمی اختصاص میدهم. در هنرستان بحثهای تجربی و علمی بهطور همگام پیش میروند. به نظر من هنرستان انتخابی بسیار آگاهانه است.
اینکه هنرجویان در محیطی سنتی حضور داشته باشند که کشاورزی و پرورش گیاهان وجود داشته باشد، چقدر میتواند در موفقیتشان در این رشته مؤثر باشد؟
مسلماً وقتی نسبت به گیاهان دارویی، کشت و کار و صنایع وابسته موجود در محیط پیشزمینه وجود داشته باشد، مؤثر خواهد بود و این کمک میکند سرعت رشد و پیشرفت بیشتر باشد. من بهشخصه رشتهام تجربی بود و از دانشگاه با بحث گیاهان دارویی آشنا شدم. شاید اگر با هنرستان آشنایی داشتم، قبل از دانشگاه این رشته را انتخاب میکردم و سریعتر به هدفهایم میرسیدم. بنابراین، در نظر گرفتن شرایط منطقه و اینکه چقدر گیاهان دارویی را میشناسند، به آنها در انتخاب آگاهانه کمک خواهد کرد. البته کسانی هم که این پیشزمینه را ندارند خیلی نگران نباشند. من خودم پیشزمینه زیادی نداشتم و در دانشگاه به آن علاقهمند شدم.
شرایط ادامه تحصیل برای هنرجویان این رشته چگونه است؟
بچههایی که علاقهمندند، میتوانند بعد از هنرستان وارد دانشگاه شوند. ما در ایران تا دوره دکترا این رشته را داریم. شرایط مهیاست. دانشگاههای معتبری هم این رشته را دارند؛ دانشگاههای فردوسی، تهران و گیلان نمونههای معتبری هستند در حوزه گیاهان دارویی.
ارتباط هنرجویان با یک بزرگتر که قبلاً مسیر پیش روی آنها را پیموده است، چقدر میتواند مؤثر باشد؟
به نظر من خیلی مهم است یک نفر باشد که تجربه داشته باشد و در مسیر بتواند راهنمایی و توصیههایی بکند. برای من چنین بود که در مدرسه یکی از معلمهایم ما را با این مقوله آشنا کرد. این در ذهنم بود تا اینکه آن را انتخاب کردم و ادامه دادم. اگر بچهها بتوانند با افرادی که در این زمینه کار میکنند ارتباط بگیرند، موفقتر خواهند بود.
شنیدهام شرکتی که در آن کار میکنید کارآفرینی بزرگی انجام داده است. لطفاً قدری درباره آن توضیح دهید.
بله. آقای شاکری که مؤسس و رئیس شرکت پرند و پردیس هستند، از حدود ۱۰ -۱۵ سال پیش یک کار خانوادگی را از یک کارگاه کوچک خانگی شروع کردند. سپس آن را گسترش دادند. الان در سطح شهرستان دو کارخانه بزرگ دارند که فراوری گیاهان دارویی را انجام میدهند. خودشان کشت و کار میکنند یا از سایر مناطق ایران خریداری میکنند و سپس فراوری و صادرات به کشورهای دیگر انجام میدهند. این شرکت یک شرکت کاملاً نوین است که تمام تجهیزات آن بهروز است و نمونه آن بینظیر است. این شرکت در آلمان شعبه دارد و محصولات خود را با نام تجاری «پرند» به نقاط گوناگون دنیا صادر میکند.
این مجله رشد هنرجوست و مخاطب اصلی آن هنرجویان هستند. اگر توصیهای به آنها دارید، بفرمایید.
اولاً خیلی ممنون از شما به خاطر اینکه بچهها را آشنا میکنید. اگر چنین ماجرایی برای ما هم اتفاق میافتاد، چهبسا میتوانستیم پیشرفت الانمان را خیلی زودتر بهدست بیاوریم. من به بچهها پیشنهاد میکنم اگر علاقه دارند بدون هیچ نگرانی وارد این مقوله شوند، ظرفیت کشور ما خیلی خوب است. ایران جزو کشورهایی است که در بحث گیاهان دارویی در حال رشد است و آینده بسیار روشنی دارد. نگران تجهیزات و هزینههای اولیه نباشند. در این رشته میتوانند از همان سالهای اول وارد بازار کار شوند و تا آخر هم میتوانند ادامه دهند؛ داخل ایران یا خارج ایران، در قسمتهای گوناگون. تنها شرطش آن است که پشتکار و علاقه داشته باشند. انشاءالله موفق خواهند بود.