سه شنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۹ ۱۹:۰۹

خواندن کارآمد و راه‌های تحقق آن

تریس اوتچینگ ، مترجم: پرویز قراگوزلی  ۱۳۹۸/۱۱/۳۰
  فایلهای مرتبط
خواندن کارآمد و راه‌های تحقق آن

اخیراً یک عضو هیئت علمی دانشگاه از من سؤال کرد که اگر بخواهید دانش‎آموزان علاوه بر منابع و کتب درسی معمول به‌طور مؤثر از منابع خوانشی (خواندن) دیگر مانند مقالات نشریه‌‎ها نیز استفاده کنند، تحقیقات انجام‏شده در این زمینه چه راهکارهایی پیش روی شما قرار می‎دهند.
 شاید اولین واکنش بسیاری از ما در مواجهه با این سؤال این باشد که با خود بگوییم «باید در این ‎مورد واقع‎بین باشیم. دانش‎آموزان من حتی بخش‎های تعیین‏شده از کتاب را نیز به‌طور کامل نمی‎خوانند؛ پس چگونه می‎توانم از آن‌ها بخواهم منابع اضافی مطالعه کنند.» تحقیقات انجام‏شده در زمینه یادگیری دانش‎آموزان نشان می‎دهد که اگر بخواهیم شرایطی فراهم کنیم تا دانش‌آموزان بیشترین بهره را از زمان خود ببرند، می‎توانیم آن‌ها را به خواندن، آن هم خواندن مؤثر، وادار کنیم. این فرایند می‌تواند مبتنی بر خواندن منابع درسی یا منابع اضافی دیگر باشد. اصول اولیه‎ مورد نیاز برای کمک به مهارت خواندن کارآمد شامل موارد زیر است:

۱. ایجاد انگیزه برای انجام دادن تکالیف تعیین‎شده؛
۲. گنجاندن برخی انواع پاسخ‎گویی در تکالیف تعیین‌شده؛
۳. ارائه راهبرد‎های خاص مربوط به روش آموزشی معلم؛
۴. فراهم‏سازی دستورالعمل‎ها و راهنمایی‏‌هایی برای چگونگی سازماند‎هی اطلاعات و آنچه دانش‌آموزان باید جست‌وجو کنند.

 

با رعایت نکات زیر می‎توانیم انگیزه‎ دانش‎آموزان را برای خواندن کارآمد تقویت کنیم:
۱. برجسته کردن ماهیت جهان واقعی در متون؛
۲. برقراری ارتباط مستقیم بین محتوای متن و تکالیف درسی دوره‎ آموزشی و/ یا آزمون‎ها؛
۳. ایجاد ارتباط بین مهارت خواندن و نتایج دوره و سیستم نمره‏دهی، که به‎منظور ارزش‎دادن به زمانی است که دانش‎آموز صرف مهارت خواندن می‎کند (۱).

این ارتباط با سیستم نمره‎دهی می‎تواند به پاسخ‏دهی کارآمد دانش‎آموزان نیز منجر شود. به روش‎های متعددی می‎توان پاسخگویی دانش‎آموزان را ارتقا داد:
۱. قبل از شروع کلاس: طرح سؤالاتی درباره خواندن و متن؛
 ۲. در طول کلاس: جلب مشارکت دانش‎آموزان در بحث یا تکلیف نوشتاری؛
 ۳. بعد از کلاس: خواندن متنی مرتبط با متون دوره‎‎ آموزشی به‎منظور تفکر و ایجاد یک کار ذهنی برای دانش‎آموز.

برای افزایش (بهره‎وری) یادگیری دانش‌آموزان در زمان خواندن باید راهکار‎هایی را فراهم آورد و از طریق آن‌ها به تقویت مهارت خواندن و خواندن کارآمد دانش‎آموزان کمک کرد. همچنین باید آن‌ها را در این مورد که در متن باید چه چیزهایی را جست‌وجو کنند، راهنمایی نمود. خواندن اجمالی ساده با خواندن دقیق بسیار متفاوت است؛ زیرا هدف از خواندن دقیق این است که دانش‎آموزان بتوانند به سؤالاتی از متن پاسخ دقیق دهند. در شیوه‎‌ آموزشی شما، دانش‎آموز متن نوشتاری را چگونه باید بخواند تا بتواند برای پاسخ دادن به سؤالات آماده شود؟ آیا مطالب باید مانند رمان به صورت منظم خوانده شوند یا قبل از خواندن دقیق، باید قسمت‎هایی از متن را به صورت راهبردی پیش‎خوانی کرد؟ احتمالاً دانش‌آموزان رویکرد اول را انتخاب می‎کنند ولی می‎توانیم به آن‌ها کمک کنیم تا دومین رویکرد را، که بسیار هم راهبردی است، تمرین کنند و فرا گیرند. علاوه بر این، می‎توانیم در حین خواندن سؤالاتی طرح کنیم و از آن‌ها بخواهیم به این سؤال پاسخ دهند. این کار ساختارهایی فراهم می‌‌آورد که دانش‎آموزان به کمک آن‌ها می‌توانند  دانش (در حال کسب )خود را سازماندهی کنند.

در ادامه‌ این مطلب، چند راهبرد اثبات‎شده را معرفی می‎کنیم که با استفاده از آن‌ها می‌توانید مهارت خواندن را کارآمد سازید.

رویکرد آموزش در لحظه (Just in time teaching-JiTT) (۲) به این صورت است که حداقل یک ساعت قبل از کلاس، متن را معرفی می‌کنید و از دانش‎آموزان می‌خواهید که به یک تا دو سؤال پاسخ فوری دهند. سپس، قبل از شروع کلاس نمونه‌‏ای از پاسخ‌‏ها را انتخاب می‌کنید (لازم نیست همه‎ پاسخ‎ها را بخوانید). اگر دانش‎آموزان طبق انتظار شما پاسخ‎هایی واضح بیان نکرده‎اند، می‎توانید قبل از آغاز بحث اصلی اشتباهات را اصلاح و مطالب جا افتاده را بیان کنید. درصورتی‏‌که پاسخ‎ها مناسب باشند، بحث را به‌صورت عمیق و گسترده مطرح کنید.

رویکرد اثبات شده‌ دیگر این است که از دانش‎آموزان بخواهید که جدول مربوط به مهارت خواندن (reading log) (۳) را تکمیل کنند. این ابزار به تقویت مهارت خواندن کمک می‌کند و به آن جهت می‎دهد ولی در آغاز کمی زمان‎بر است. جدول یاد شده دارای بخش‎هایی برای تعیین هدف  خواندن، مشخص کردن انتظارات مربوط به عملکرد خواندن، رئوس کلی محتوا و سؤالات کلیدی است. همچنین، بخش‎هایی برای نکته‎برداری هنگام خوانش سطحی (skimming)، کلمات کلیدی، نکات مربوط به خلاصه‎برداری، ادغام دانش کنونی با دانش قبلی و انعکاس آن‌ها در آزمون خواندن دارد. شما با در نظر گرفتن هدف آموزشی خود و تطبیق آن‌ها با یکدیگر، می‌توانید تعیین کنید که دانش‌آموزان کدام بخش‎ها را تکمیل کنند.

علاوه بر این، می‎توانید درباره‎ خواندن کارآمد برای دانش‎آموزان توضیحاتی بدهید. زمان مشخصی  (پیشنهادی) را در اختیار آن‌ها قرار دهید تا متن را به‌صورت سطحی (نه دقیق) بخوانند. سپس، راهکارهایی ارائه دهید که با استفاده از آن‌ها از این بازه زمانی مشخص بیشترین بهره را ببرند. راهکارهایی همچون:

• خواندن سطحی از طریق خواندن عناوین (سرصفحه‌‏ها)؛

خواندن اولین و آخرین جمله‎ هر بند (پاراگراف) قبل از خواندن کامل آن؛

تمرکز بر چکیده و استنتاج‎های متن، شکل‎ها، جدول‎ها و نتایج؛

نوشتن رئوس کلی مطالب به‌صورت خلاصه یا هر آنچه مناسب و منطبق با شیوه آموزشی و راهبرد خاص شماست.

در پایان می‎توانید یکی از چندین رویکرد اثبات‎شده برای تقویت خواندن کارآمد و مؤثر را معرفی کنید. بر اساس نظر مؤسسه‎ تقویت مهارت خواندن (Reading Development Institute) (۴) که به توسعه‎ رویکرد درک خواندن (reading comprehension approach) کمک می‎کند، دنبال کردن این مراحل برای خواندن کارآمد ضروری است:
۱. پیش‎خوانی متن (پیش مرور) قبل از شروع به خواندن؛
۲. طرح سؤالات؛
۳. خواندن یک بند (پاراگراف) در یک بازه‌ زمانی مشخص و بازگویی اطلاعات بدست‏آمده؛

انجام دادن مراحل ۱ و ۲ به دانش‎آموزان کمک خواهد کرد تا یک قالب فکری انتظاری در ذهن خود ایجاد کنند.

مدل SQ۵R نمونه‎ توسعه‏ یافته‎ مدل SQ۳R ۱است و در فرایند تقویت مهارت خواندن مراحل زیر را شامل می‌شود:
۱. بررسی؛
۲. طرح سؤال؛
۳. خواندن یک بند (پاراگراف) در یک زمان مشخص؛
۴. پاسخ دانش‎آموزان (باید خلاصه‎ای از متن را با کلمات خود ارائه دهند)؛
۵. ثبت و ضبط (نکته‏برداری، حاشیه‎نویسی و ...)؛
۶. حفظ گفتن (بدون نگاه‏کردن به متن)؛
۷. مرور.

کاربرد هرکدام از این تکنیک‎ها به ‏تنهایی یا در ترکیب با یکدیگر می‏تواند باعث ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان شود تا متن را به‌صورت هدفمند بخوانند و فرا گیرند. حتی ممکن است از خواندن متن لذت نیز ببرند.

 

 

پی‌نوشت‌ها
۱. یک استراتژی خواندن است که به دانش‎آموز کمک می‎کند برای خواندن خود ساختار ایجاد کند.


 

منابع

1. Ambrose, S.A., Bridges, M.S., DiPietro, M., Lovett, M.C., & Norman, M.K. (2010). How learning works: 7 research-based principles for smart teaching. San Francisco: Jossey-Bass.
2. Novak, G., Patterson, E.T., Gavrin, A.D., and Christian, W. (1999). Just-In-Time Teaching: Blending Active Learning with Web Technology. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
3.Miller, R. (2007). Using Reading and Lecture Notes Logs to Improve Learning in Faculty Guidebook: A Comprehensive Tool for Improving Faculty Performance. Pacific Crest. Available at http://www.pcrest.com/research/fgb/3_4_7.pdf
4. Institute for Reading Development (2017), Reading Programs
5. Flippo, R.F, and Caverly, D.C. (2009). Handbook of College Reading and Study Strategy Research, 2nd Ed. Taylor & Francis.
6. Carlston, David L. (July 2011). Benefits of Student-Generated Note Packets: A Preliminary Investigation of SQ3R Implementation. Teaching of Psychology 38, no. 3: 142–146.

۱۲۷
کلیدواژه: اندیشه
نام را وارد کنید
پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید