نیازمند
یک زبان گویا هستیم!
دکتر
علی خلخالی، صاحبنظر حوزه تعلیموتربیت و عضو شورای برنامهریزی رشد مدیریت مدرسه:
با توجه به مفاهیم
«مدرسهمحوری»، «مهارتآموزی» و «توسعه مشارکت» بهعنوان شعار آموزشوپرورش استان مازندران در سال تحصیلی 98-97، لازم است
به مسائلی از این دست بپردازیم. شعار مدرسهمحوری
چطور محقق میشود و الزامات آن در یک سیستم تقریباً
متمرکز چیست؟ انتقال قدرت از ساختارهای بالا به درون مدرسه چگونه باید اتفاق بیفتد؟
با توجه به موضوع اشتغال در کشور، آموزشوپرورش
چگونه میتواند سهم خود را در مهارتآموزی به خوبی ایفا کند؟ توسعه مشارکت به چه مفهومی
است؟ محوریترین درس هنرستانها، درس کار و فناوری و کارآفرینی است که مبتنی بر
ارزشآفرینی و خلق کسب و کار تازه است و لازم
است برای تدریس این درس، مربی ویژه و توانمند اختصاص داده شود. اما چگونه در این
بخش عمل کردهایم؟ آموزشوپرورش باید سخنگویی جدی با زبان گویا داشته باشد تا صدای آن در بیرون
شنیده شود.
هزینه تا کجا؟
رمضانعلی
شعبانی، کارشناس مسئول آموزش ابتدایی آموزشوپرورش شهرستان آمل، با تجربه 27 ساله:
چقدر ما باید هزینه
دهیم تا به سه شعار مدرسهمحوری، مهارتآموزی و توسعه مشارکت برسیم و چقدر آزمایش و خطا باید
در کشور داشته باشیم؟
الزامات
مدرسهمحوری
علی
لطفی، معاون آموزش ابتدایی آموزشوپرورش
شهرستان آمل:
برای تحقق مدرسهمحوری، باید سیاستگذاری مناسبی اتفاق بیفتد و این سیاستگذاری باید از پایین به بالا و معطوف به گفتوگو با بازیگران اصلی عرصه تعلیموتربیت از جمله معلم، اولیا و دانشآموزان باشد. این سیاستگذاری باید برآمده
از واقعیتها و مبتنی بر شواهد باشد و به درک و فهم
مشترک در عرصه تعلیموتربیت منجر شود. بر سیاستگذاریکمیگرا،
همچون بخشنامه توسعه سنواتی مدرسهمحور که به شدت تفکر ریاضتی و انقباضی
دارد، نقد جدی وارد است. مدیر یا معاون آموزشیکه باید 6 ساعت در هفته تدریس کند، دیگر
دغدغه کیفیت در مدرسه نخواهد داشت. این شیوهنامه به دنبال متنوعسازی منابع مالی در تعلیموتربیت و استقلال مالی مدرسه است و برای مدرسه و مدیر
استقلال تصمیمگیری قائل نشده است. باید نگاه مدیران عرصه
تعلیموتربیت از مدیریت آموزشی به رهبری آموزشی
و رهبرییادگیری تغییر کند تا مدرسهمحوری اتفاق بیفتد. لازم است همه مدارس به
یک شکل توانمند باشند. در یک نظام آموزشیکه متکی بر متنوعسازی مدارس چون تیزهوشان، نمونه دولتی، هیئت امنایی و
غیره است، مدرسهمحوری اتفاق نخواهد افتاد. اکنون در بیشتر
برنامههای آموزشوپرورش از جمله مدرسهمحوری، نگاه پروژهگرا حاکم است؛ در صورتیکه اگر قرار است مدرسهمحوری اتفاق بیفتد، باید نگاه فرایندی داشته باشیم.
ارتقای منزلت اجتماعی مهارتآموزان
طاهره
حسینپور، مدیر دبیرستان غیردولتی آفرینش، با
24 سال تجربه:
در هدایت تحصیلی
دوره
متوسطه معمولاً دانشآموزان ضعیفتر راهی رشتههایکاردانش
و فنیوحرفهای میشوند. در تلقی عامه مردم جامعه، رشتههای عملی سطح نازلتری از آموزشهای
نظری دارند و این امر سد راه مهارتآموزی است. بنابراین، لازم است فاصله
درآمدی و منزلت اجتماعی فارغالتحصیلان رشتههای نظری با رشتههای فنی و مهارتیکاهش یابد و به آموزش مهارت ارزش داده
شود. ما در مجموعه آفرینش، از دوران ابتدایی در کنار دروس نظری حداقل یکیا دو
مهارت را قرار دادهایم تا مهارتآموزی برای خانوادهها ملموستر
باشد. بنابراین، برای مهارتآموزی در دوره ابتدایی به برنامهریزی جدی در سطح کلان نیاز داریم.
بینش مدیران را تغییر دهیم
محسن
رمضانی، کارشناس مسئول آموزش
متوسطه نظری آموزشوپرورش شهرستان آمل با 25 سال تجربه:
ما اختیارات لازم
برای مدرسهمحوری را به مدیران دادیم اما ایکاش به جای
دادن این اختیارات، بینش مدیران را تغییر میدادیم. در زمینه مهارتآموزی نیز دانشآموز
به این نتیجه رسیده است که باید به سمت مهارتآموزی برود اما اولیا مقاومت میکنند. در عرف شهرستان، کمک به مدرسه و به صورت میانگین
هر دانشآموز مبلغ 400 هزار تومان به مدرسه میباشد اما ما نتوانستیم مشارکت را توسعه دهیم و آن را از حالت
صرفاً مادی خارج کنیم و از تمامی ظرفیت و امکانات شهرستان
و اولیا بهره ببریم.
گرههایی دستمان را میبندد
عطیه
بهشتی، مدیر دبیرستان هیئتامنایی داعیالاسلام:
هنوز زیرساخت
مدرسهمحوریکامل نیست. نه به لحاظ مدیریتی آن
چنان ریسکپذیریم که مدرسهمحوری را تجربه کنیم و نه به لحاظ منابع انسانی و مالی
مستقل هستیم. ما در مدرسه هیئت امنایی آییننامهای برای استفاده از مشارکت مردمی داریم اما باز هم گرههایی در سطح منطقه و استان ایجاد میشوند که دست مدیر بسته میشود. مردم از مدارس هیئتامنایی استقبال میکنند و ما با همان مبلغ کمیکه بهعنوان مشارکت مردمی دریافت میکنیم، کارهای مهمی انجام میدهیم اما از آنجا که منابعی از وزارتخانه نداریم، اگر
این منابع مردمی به دلایل اقتصادی قطع
شوند، مدرسهمحوری هم فراموش میشود.
خودتان را نشان دهید!
دکتر
مرتضی مجدفر، صاحبنظر حوزه تعلیموتربیت و عضو شورای برنامهریزی رشد مدیریت مدرسه:
ما از مدرسهمحوری صحبت میکنیم
اما دست و پای مدیر مدرسه را میبندیم. وقتی مدرسهمحور شدیم، نباید در جزئیات دخالت کنیم. باید اجازه دهیم
مدارس غیردولتی محلی برای نشان دادن جلوههای
مدرسهمحوری باشند. مدیران نیز لازم است در
مسئولان نسبت به خودشان اعتماد ایجاد کنند؛ به این معنا که توانمندیها و قابلیتهای
خود را نشان دهند و این به چشم مسئولان بیاید. همچنین، پیشنهاد میکنم مدیران خاطرات و گزارش جلسات انفرادی را که با
خودشان میگذارند، بنویسند و به اشتراک بگذارند. اگر
تجربه زیسته خود را ننویسند، چیزی ماندگار نخواهد شد. نوشتن، مدیران را ماهر و
ماندگار میکند و همینطور به دیگران فرصت میدهد تا از دانش و تجربه آنها بهرهمند شوند.
مصاحبه علمی با متقاضیان مدیریت در مدرسه
ابراهیم
پریسان، معاون پژوهش آموزشوپرورش شهرستان آمل:
مجلهایکه میتواند موجب رشد مدیران و دانشآموزان شود، مجلات رشد است و پیشنهاد میکنم بهصورت رایگان در اختیار مدارس قرار گیرد.
در شهرستان آمل، 12 مدرسه پژوهشمحور داریم اما بیشترین اقدامپژوهی در دوره ابتدایی انجام میشود و در متوسطه دوم، رغبت کمتری به پژوهش وجود دارد.
از اقدامات اثرگذار ما در شهرستان آمل جهت کیفیتبخشی این است که در دو سال اخیر، مدیران مدارس بهخصوص مدیران دوره ابتدایی را از طریق فرایند مصاحبه
علمی انتخاب میکنیم.
درخشش هنرستانیها
کتایون
ملوکزاده، مدیر هنرستان امام محمدباقر (ع) با
تجربه 27 ساله:
همین امروز که
دور هم جمع شدیم، یک مهارت آموختیم. اگر مدرسهمحور نباشیم، مهارتی آموزش داده نخواهد شد و اگر مشارکت
نباشد، ما به صفر میرسیم. هنرستان همواره پر سرو صداست و دانشآموزان هر لحظه در حال یادگیرییک مهارت و فن هستند. ما
کار گروهی انجام میدهیم تا مهارتآموزی و کسب و کار حلال بیاموزیم. دوخت لباس ورودیهای جدید هنرستان، توسط دانشآموزان خودمان در دورهکارورزی انجام میشود. همه گلآراییهای مدرسه، کار بچههای هنرستانمان است. استارتآپهایی در سطح استان داشتیم که بچهها توانستند در آنها رتبههای خوبیکسب کنند. فارغالتحصیلانمان که هماکنون در بازار فعالیت دارند، در مدرسه
حضور پیدا میکنند و تجربههایشان را در اختیار دانشآموزان قرار میدهند.
جامعه ما به اهمیت آموزش مهارت پی برده است و خانوادهها مشتاقاند
فرزندان خود را در هنرستان ثبتنام کنند.
آسمان آبی فرداست!
ایرج
زمانی، مدیر هنرستان فنیوحرفهای چهل شهید آمل با 27 سال تجربه:
در مهارتآموزی، ابتدا مهارتهای زندگی را آموزش دهیم و هدفمان تربیت شهروند سالم باشد.
خروجی هنرستانها یککارآفرین است. شعار امسال ما در
برنامه سنواتی شورا «آسمان آبی فردا» می باشد اگر در هنرستان تحصیل کنید
و یککارآفرین شوید. البته لازمه آن این است که فرد با انگیزه وارد هنرستان شده
باشد؛ نه اینکه به اجبار و با هدایت تحصیلی تحمیلی او را وارد هنرستان کرده باشیم.
مدرسهمحوری شعار خوبی است اما ...
پروین
نجات اسکی، مدیر مدرسه فرهنگ با تجربه 26 ساله:
ما در دوره ابتدایی
آموزش عمومی داریم و نمیتوانیم روی مهارت تخصصی بچهها کار کنیم. لازم است بچهها را همهجانبه
رشد دهیم تا در متوسطه اول بالندگی و رشدشان در زمینههای مختلف، برای اینکه در آن حوزه تخصص یابند، مشخص
شود. مدرسهمحوری شعار خوبی است اما هدف آن برای من
بهعنوان مدیر روشن نیست. من در مدرسه ابتدایی
گردشی و دوشیفته چقدر زمان برای انجام دادن کار فوق برنامه جهت مهارتآموزی دارم؟
نگاه بسته از ماست نه از مسئولان!
رقیه
اصغرنژاد، مدیر مدرسه پیشتازان کامپیوتر ایران با 30 سال تجربه:
کسیکه بخواهد کاری
انجام دهد، میدهد و کسیکه نخواهد انجام دهد، بهانهای برای انجام ندادنش پیدا میکند. من نگاه بسته در آموزشوپرورش ندیدهام.
نگاه بسته در پایین و بین خودمان وجود دارد. مسئولان وقتی میبینند طرحهای
نو داریم اما در چارچوب نظام آموزشی حرکت میکنیم و در نهایت میخواهیم به هدفی برسیم که هدف نظام آموزشوپرورش است، از ما حمایت میکنند. اگر مهارت همدلی را کسب کنیم و با این تفکر زندگیکنیم
که موفقیت
راههای بسیاری دارد و موفقیت هیچ شخصی راه
موفقیت ما را تنگ نمیکند، به دنبال مدرسهمحوری، توسعه مشارکت و مهارتآموزی خواهیم رفت.
بگذرد
از خودپرستی هر که با ما کار دارد!
اسفندیار
نظری، معاون آموزش متوسطه آموزشوپرورش
استان مازندران:
چشم مخصوص
تماشاست اگر بگذارند و تماشای تو زیباست اگر بگذارند من از اظهارنظرهای دلم فهمیدم/
عشق هم صاحب فتواست اگر بگذارند/ دل درنایی من، این همه بیهوده مگرد/ خانه دوست همینجاست اگر بگذارند.
در سند تحول بنیادین
میخواهیم تفکر سیر زندگی ایرانی اسلامی را
تقویت کنیم. بنابراین، در وهله اول باید مهارت تفکر، درست اندیشیدن و مهارت درست
ارتباط برقرار کردن را به دانشآموز یاد دهیم. تعریف جامعه توسعهیافته این است که با رفتار عقلانی باید مسائل را حل کرد
و این در مدرسه باید اتفاق بیفتد. در پروژه مهر فرایندی تعریف کردیم که مدیر هر
ساله یک پیام یا شعار هنگام آمادهسازی مدارس داشته باشد. شعارهای ما تصادفی
نیست. از سال93 براساس یک فرایند این کار انجام میشود و بازخورد خوبی هم در مدارس داریم. 90 درصد آموزشهای ما ذهنی و 10 درصد آنها مهارتی است و ما باید با شعار مهارتمحوری، این مقدار را به 60 درصد ذهنی و 40 درصد مهارتی
برسانیم. اگر این کار را انجام دهیم، موفق هستیم.
امسال قرار است
50 درصد دانشآموزان کلاس هفتم با هماهنگی سازمان فنیوحرفهایکشور یک مهارت را در درون مدرسه یاد بگیرند.
آنچه میتواند آموزشوپرورش را از گرداب منابع انسانی نجات دهد، اجرای صحیح
پروژه مهر است. کار ما عشق است و مستی، نیستی در عین هستی/ بگذرد از خودپرستی هر که
با ما کار دارد.
نقد بر مدیران مدارس وارد است!
حمید
سلیماننسب، کارشناس مسئول متوسطه اول آموزشوپرورش شهرستان آمل:
زمانیکه مدیر
هنگام ثبتنام، دانشآموزان معدل بالاتر را انتخاب میکند، به این معناست که مدیران هنوز نتوانستهاند در زمینه مدرسهمحوری خوب عمل کنند و نقد بر آنان وارد است. جشنواره
نوجوان خوارزمی در متوسطه اول مدرسهمحوری را کاملاً در اختیار مدیران گذشته
است اما باز هم مدیران خوب عمل نمیکنند و فقط نخبگان را معرفی میکنند و بقیه را فراموش میکنند.
رویدادهای مهارتمحور
اسماعیل
مهدوی، کارشناس گروه آموزشی با تجربه 27ساله:
برنامههایی چون جشنواره جابربنحیان، جشنواره نوجوان خوارزمی، مسابقه عکاسی، جشنواره
بازارچه، جشنواره غذا، طرح ایران مهارت و همچنین جشنواره فرهنگ بومی، که امسال در
استان مازندران اجرا کردیم، جهت افزایش مهارتآموزی، بهویژه
در هنرستانها مؤثر بود. برنامه لذت ریاضی را هم برای
افزایش استقبال از رشته ریاضی اجرا کردیم و در سال آینده نیز جشنواره
لذت ریاضی را در استان مازندران برگزار خواهیم کرد.
کمی
منعطفتر!
صفیه
بهرامنیا، مدیر دبیرستان فرزانگان آمل با 25
سال تجربه:
اگر مدرسهمحوری حاکم شود، مهارتآموزی و توسعه مشارکت نیز محقق خواهد شد. توان بسیاری
از مدیران در مسیر بخشنامههای غیرمنعطف به هدر میرود. ما به سختی تأمین مالی میکنیم اما اجازه نداریم در هزینهها خلاقیت به خرج دهیم. اختیاری در زمینه تأمین معلم
نداریم. اگر مدیر توانمند بود، اختیارش را بیشتر و جایگاه نظارتی اداره را تعدیل کنید.
ناهمخوانیهای هنرستانی
مهندس
مختار یوسفی، کارشناس مسئول فنیوحرفهای کاردانش با سابقه 27 ساله:
در حال حاضر،
آموزش
فنیوحرفهای ایران برای دستیابی به اهداف خود با موانعی روبهروست که لازم است به آنها پرداخته شود. از جمله این موانع، ناهمخوانی بخشی از محتوایکتب درسی شاخه فنیوحرفهای و کاردانش با تجهیزات موجود در هنرستانها و همچنین همخوان نبودن تراکم کلاس و کارگاههای مهارتی هنرجویان با فضایکارگاهی موجود است.
رسانه ملی گزارش دهد
امالبنین بخشی، مدیر دبیرستان عصمتیه با 25
سال سابقه:
اگر خواننده
مجلات رشد صرفاً از جامعه آموزشوپرورش باشد، ما یک دور توأم با تسلسل داریم
و نتیجه هم نمیگیریم. در مجله سرفصلی را به توسعه مشارکتها اختصاص دهید و سایر نهادها و ارگانها گزارشی از خدمتشان به آموزشوپرورش ارائه دهند. چرا همیشه توپ در زمین ما باشد؛
برای مثال، رسانه ملی نهتنها خدمتی به آموزشوپرورش ارائه نداده بلکه شبکه بومی محلی ما را نیز به
پخشکننده تیزرهای تبلیغاتیکنکور تبدیل کرده
است.
معلمان
را همراه کنیم
سیما
شعبانیان، مدیر هنرستان تجن جاری با تجربه 23 سال:
در هدایت تحصیلی،
هموغمّ خانوادهها شاخه نظری و ورود به دانشگاه است. اگر مهارتآموزی را از پیشدبستانی شروع کنیم، اولیا راحتتر آن را پذیرا خواهند بود. مهمتر اینکه تدریس معلمان حتی در درس کار و فناوری متوسطه
اول نیز مهارتمحور نیست. معلم در رکود مانده است. لازم
است آموزشهای مناسبی برای معلمان در نظر بگیریم و
همچنین انگیزه آنان را افزایش دهیم.
توسعهمحوری با دستان باز!
ملیحه
حسینزاده، مدیر مجتمع آموزشی غیردولتی آفرینش،
با 27 سال تجربه:
مدرسهمحوری،
فراهم شدن زمینه انتقال تصمیمگیری در مدرسه است. ما در مدرسهمان مهارتآموزی را از پیشدبستانی با کارگاه مهارت زندگی، خلاقیت، سفال و دوخت و
دوز شروع کردیم اما سیستم، دستمان را میبندد
و از ما میخواهد این برنامهها را در فوقبرنامه
جا دهیم. ما کلاس سفال داریم تا بچهها در کلاس ریاضی تمرکز بیشتری داشته
باشند. چرا باید آن را به بعدازظهر و فوقبرنامه موکول کنیم؟ اگر میخواهیم توسعهمحور
باشیم، باید دست من بهعنوان مدیر باز باشد.
جزیرهای عمل نکنیم
حسین
علینسب، مدیر مدرسه تیزهوشان با 25 سال
تجربه:
مهمترین سرمایه ما در هر برنامهای، سرمایه انسانی است اما ما معمولاً در طرحهایمان منابع انسانی را نادیده میگیریم. به همین خاطر، بسیاری از این طرحها در وسط راه رها میشوند. از طرف دیگر، هر کدام از دورههای تحصیلی جزیرهای عمل میکنند؛
به این معنا که تنها به نفع دوره مرتبط با خود عمل میکنند و کسی در خدمت چهار سال آینده دانشآموز نیست. کمتر پیش میآید که مدیر متوسطه اول بگوید من هزینه میکنم تا دانشآموزم
در متوسطه دوم در المپیاد موفق شود. این گسست باید حل شود.
تغییر، لازمه برنده بودن
حسین
رضایی، معاون آموزش متوسطه آموزشوپرورش
شهرستان آمل:
در دنیای رقابتافزای مشتریمدار
هزاره سوم، برای همه ما دو امکان وجود دارد: برنده بودن یا بازنده بودن. هیچ کس نمیخواهد بازنده باشد و همه میخواهند برنده باشند. برای برنده بودن تغییر لازم است.
این تغییر باید از خودمان شروع شود و بعد از تغییر، برنامهمحور، کیفیتمدار
و نوآور باشیم.
آنجا که باید
دل به دریا زد، همینجاست!
دکتر عباس مرزبند، رئیس آموزشوپرورش
شهرستان آمل:
چکیده صحبتهای دوستان که بخشی از آن نقد سازمان و دستگاه اداری
بود، سراپا صواب بود. آیا در کشورهایی چون نروژ و فنلاند که دوستان به آنها اشاره کردند، اگر در حوزه تعلیموتربیت تصمیمی گرفته شود، حاکمان همان دخالتهایی را دارند که ما داریم؟ آیا در این شرایط که هر کسی
با هر تریبونیکه در اختیار دارد اقدامات تربیتی را زیر سؤال میبرد، میتوانیم به اهداف مهم تعلیموتربیت کشور بپردازیم؟ لذا باید برگردیم به مدرسهمحوری و اختیار را به حاکمان مدرسه، که همان رهبران
برنامه درسی هستند، بدهیم. همانطور که دکتر مجدفر در کتاب «معاون یک مدیر
است» اشاره دارند، تفویض را فراموش نکنیم. فرهنگ عمومی جامعه را بسنجیم، به آن
باور داشته باشیم و در آن راستا تدبیر کنیم. مشکلات همه بچهها را ببینیم و برحسب آن نیاز، نماز بگذاریم. این نماز
همان خدمتی است که به بچهها میکنیم. اگر به این دید رسیدیم، حاکمیت ما در مدرسه همهجانبه میشود.
لُبّ مطلب در این چند بیت از زندهیاد حسین منزوی نهفته است: «دریای شورانگیز
چشمانت چه زیباست/ آنجا که باید دل به دریا زد، همینجاست/ در من طلوع آبی آن چشم روشن/ یادآور صبح خیالانگیز دریاست/ گل کرده باغی از ستاره در نگاهت/ آنک
چراغانیکه در چشم تو برپاست.»
تربیت در جریان است و معطل شعار نمیماند!
ابراهیم
اصلانی، صاحبنظر حوزه تعلیموتربیت و عضو شورای برنامهریزی رشد مدیریت مدرسه:
هر سازمانی اولویتهای خود را بهعنوان
شعار مطرح میکند اما واقعیت این است که تربیت معطل این
چیزها نمیماند و مدیران از گذشته تاکنون در مدارس
خود به این شعارها پرداختهاند. مدیران با سابقه این جمع طی سالها شاهد طرحهای
بسیاری در آموزشوپرورش بودهاند و دور باطل طرحها هم در آموزشوپرورش
کم نبوده است. خوشبختانه، بهرغم همه مشکلات هنوز مدیرانی مانند مدیران
این جمع داریم که با نهایت شور و عشق کار میکنند. نقدشان را هم مطرح میکنند و با وجود همه اینها کارشان را انجام میدهند. از نقاط قوت این جلسه این بود که حاضران با یادداشت
به جلسه آمدند و مشغول کار با گوشی همراه هم نبودند و مشتاقانه حضور پیدا کردند.