مدرسه هویت ساز

راهکارهای تقویت هویت اسلامی ـ ایرانی در دانش‌آموزان

ـ توجه به تاریخ گذشته ضرورتی غیرقابل انکار در راستای فهم سرگذشت مشترک ما ایرانیان است. تجربیات، عادات و باورهایی که در سیاست‌های هویتی پیشینیان آمده است، عناصر و اجزای ضروری سیاست‌های کنونی هستند. تجارب ملّی گذشته کانال‌هایی هستند که هر ملت از طریق آن‌ها زندگی را تعبیر می‌کند. این تجارب، ساختاری نمادین را فراهم می‌کنند که همچون فانوسی دریایی، آیندگان را در آب‌های پرتلاطم جهان معاصر هدایت می‌نمایند. بنابراین، اگر به واسطه ایجاد انقلاب در ارزش‌ها و تحول اخلاق اجتماعی، رفتارهای گذشته حکومتگران مستبد، ظالم و وابسته مورد نقد و انتقاد قرار می‌گیرد، باید تلاش شود اولاً با نگاهی نقادانه، مستند و تحلیلی این بحث مطرح شود.
ثانیاً زوایای هویت اجتماعی مردم این سرزمین در آن دوران که فارغ از حکومت و سیاست‌های حکومتی جریان داشته است مورد توجه قرار گیرد. اصالت بخشیدن به میراث هویتی گذشته امری گریزناپذیر برای ایجاد امیدواری و مشارکت مبتنی بر پای‌بندی به زوایای هویت ملی است.

ـ پرهیز از شیوه‌های انتقال مستقیم پیام و بهره‌گیری از ظرفیت‌های انتقال غیرمستقیم آن، در فراگرفتن ارزش‌ها و مواریث ملی، نقش بسزایی دارد. این شیوه‌ها ممکن است شامل تبیین مبانی هویت ایرانی از نگاه دیگران، برجسته ‌نمودن موضع‌گیری‌های مثبت تحلیل‌گران بیرونی، برگزاری تئاترها و نمایشنامه‌ها، بازدید از اماکن مذهبی ـ تاریخی، برگزاری برنامه‌های موسیقی و مانند آن باشد.

ـ کتاب‌های درسی باید با دقت و ظرافت به تبیین مفاهیم معتبر فرهنگی و اسلامی، به فراخور سن و شرایط محیطی دانش‌آموزان پرداخته و چنان پیوندی را ایجاد کنند که موجبات رشد و پایداری ارزش‌های هویت اسلامی ـ ایرانی را فراهم نماید. به‌عنوان مثال، از تصاویر سمعی و بصری در متن کتاب بهره گرفته شود، نرم‌افزارهای رایانه‌ای ویژه‌ای برای آموزش دانش‌آموزان طراحی شود، سایت‌هایی که به نظر مفید هستند معرفی شوند، و ضرورت ادراک منطقی و مستدل، به‌طور دائم مورد تأیید قرار گیرد.

ـ علاوه بر متن مکتوب درسی، نقش امکانات سمعی ـ بصری و بازدیدهای فرهنگی را نیز نباید نادیده گرفت. بهره‌گیری از عکس، فیلم، بازدید عینی از نقاط تاریخی ـ فرهنگی و دینی، دیدار با فرزانگان و فرهیختگان محلی ـ ملی، جملگی از منابع مهم در فضای آموزشی هستند.

ـ بهره‌گیری از کادر جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، هنرمندان و صاحب‌نظران، به‌طور هم‌زمان، در تدوین کتب درسی امری ضروری است. هدف این مجموعه باید ورود شاخص‌های هویت ملی در سه حیطه شناختی، عاطفی و رفتاری برای تعهد و پایبندی جمعی باشد.

ـ دانش‌آموزان کشور ما فرهنگ‌های محلی ـ قومی مختلفی دارند. بنابراین تدوین کتب درسی نیازمند توجه به هویت‌های فروملی در عین اولویت ‌دادن به عناصر هویت اسلامی است.
درواقع، با رویارو قرار ندادن هویت‌های خرد و کلان و توجه به وجه هم‌تکمیلی آنان، می‌بایست تلاش کرد تا در متون درسی تدوین‌ شده، زمینه‌های احترام به فرهنگ، زبان و نشانه‌های هویتی ملی و دینی فراهم شود. استفاده از فولکلور، ادبیات و ترانه‌های محلی اقوام ایرانی که با جهت‌گیری کلان ملی همراه باشد، می‌تواند به تقویت حس تعلق بینجامد.

ـ توجه به نقش معلم در فرایندهای آموزشی از اهمیت بسزایی برخوردار است. معلمین باید خود با ارکان هویت اسلامی ـ ایرانی آشنا بوده و به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر آموزشی، افرادی واجد صلاحیت باشند. بهره‌گیری از معلمین که بنا به هر دلیلی سرخورده و مأیوس به نظر می‌رسند، می‌تواند موجب از دست رفتن فرصت‌های پیش رو و حتی تخریب وجوه هویت جمعی شود؛ زیرا دانش‌آموز، معلم خویش را الگو و مرجعی می‌داند که می‌توان با استناد به رفتارها و نوع ادراک او به فضای پیرامون خود معنا می‌بخشید. آموزش‌های دوره‌ای معلمین، تهیه کتب کمک‌آموزشی و حفظ شأن و جایگاه معلمین، می‌تواند از عوامل مؤثر در این زمینه باشد.