شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶ ۱۰:۵۳

احکام ثابت و متغیر در اسلام از نگاه علامه طباطبایی(ره)

احکام ثابت و متغیر در اسلام از نگاه علامه طباطبایی(ره)
احکام اسلام به اعتبار ثبات و تغیر، به ثابت و متغیر تقسیم می‌شود. علامه طباطبایی از احکام ثابت، به شریعت تعبیر می‌کند. فصل‌نامه «رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی» در مقاله‌ای به دیدگاه وی درباره احکام ثابت و متغیر پرداخته است

در بخشی از مقاله می‌خوانیم: علامه طباطبایی نیز بر این باور است که احکام و مقررات در اسلام به دو بخش ثابت و متغیر تقسیم شده‌اند. وی در زمینة تعریف احکام ثابت می‌نویسد: احکام و قوانینی که حافظ منافع حیاتی انسان است، از نظر اینکه انسان است و در حال دسته جمعی زندگی می‌کند و در هر عصر، در هر منطقه و با هر مشخصاتی که باشد، مانند یک قسمت از عقاید و مقررات که عبودیت و خضوع انسان را نسبت به آفریدگار خود که هیچ‌گونه تغییر و زوالی را به او راه نیست، مجسم می‌سازد و مانند کلیات مقرراتی که به اصول زندگی انسان از غذا، مسکن، ازدواج، دفاع از اصل حیات و زندگی اجتماعی مربوط می‌شوند و انسان برای همیشه به اجرای آن‌ها نیازمند است.

ایشان در تعریف مقررات متغیر و ضرورت آن می‌نویسد: احکام و مقرراتی که به جنبه موقتی یا محلی یا جنبة دیگر اختصاص دارند و با اختلاف طرز زندگی، اختلاف پیدا می‌کنند، البته این بخش با پیشرفت تدریجی مدنیت و حضارت، تغیر و تبدل قیافة اجتماعات و به وجود آمدن و از بین رفتن روش‌های تازه و کهنه قابل تغییر است.»

نویسندة مقاله پس از اشاره به خاستگاه بحث احکام ثابت و متغیر،‌ به پاسخ محققان مسلمان درباره این موضوع اشاره کرده است که در 3 نظریه خلاصه شده‌اند:

1.      نظریه نفی احکام متغیر

2.      نظریه اثبات احکام متغیر

3.      نظریه وجود احکام ثابت و متغیر در اسلام

در بخشی از نظریه سوم آمده است: «علامه طباطبایی بر این باور است که مقررات ثابت اسلام براساس آفرینش انسان و مشخصات ویژة او استوار است. وی این احکام و مقررات را دین و شریعت اسلامی می‌نامد. علامه طباطبایی بخش دوم مقررات اسلامی را قابل تغییر می‌داند که به حسب مصالح مختلف، زمان‌ها و مکان‌ها اختلاف پیدا می‌کند. وی مقررات متغیر را آثار ولایت عامه تلقی می‌کند که نبی اسلام (ص) و جانشینان و منصوبین (ع) از طرف او، در شعاع مقررات ثابتة دینی و به حسب مصلحت وقت و مکان،‌ آن را تشخیص می‌دهند و اجرا می‌کنند.»

 

 

نویسنده: دکتر سید ابوالقاسم نقیبی، دانشیار دانشگاه شهید مطهری

کلیدواژه‌ها: اسلام، احکام ثابت، احکام متغیر، علامه طباطبایی، مقتضیات زمان و مکان.

 

برای دریافت فایل پی‌دی‌اف این مقاله کلیک کنید.

۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۶ ۰۸:۴۸
منبع: فصل‌نامه رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، شماره 103، بهار 1396 |
تعداد بازدید : ۳۲۸
کد خبر : ۲,۵۵۷